این بخش به الزامات طراحی اتصالات، شامل اجزای اتصالدهنده (ورقها، قطعات تقویتی، ورقهای سختکننده در محل اتصالات اعضا به یکدیگر، نبشیها و لچکیهای اتصال) و وسایل اتصال (جوش، پیچ و میلههای دندانهشده) میپردازد که تحت آثار ناشی از خستگی قرار ندارند (شکل ۱۰-۲-۹-۱). به الزامات طراحی عضو در بخشهای قبلی این فصل پرداخته شده است.
شکل ۱۰-۲-۹-۱: نامگذاری قسمتهای مختلف یک اتصال
مفررات این بخش تحت عناوین زیر ارائه میگردد:
•۱۰-۲-۹-۱ الزامات عمومی
•۱۰-۲-۹-۲ جوشها
•۱۰-۲-۹-۳ پیچها و میلههای دندانهشده
•۱۰-۲-۹-۴ مقاومت موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا
•۱۰-۲-۹-۸ کفستونها، ورقهای نشیمن و فشار مستقیم بر بتن و مصالح بنایی
•۱۰-۲-۹-۹ میلمهارهای کفستون و اقلام مدفون
•۱۰-۲-۹-۱۰ الزامات ویژه بالها و جان مقاطع اعضای تحت اثر بارهای متمرکز
۱۰-۲-۹-۱الزامات عمومی
۱۰-۲-۹-۱-۱مبانی طراحی
مقاومت موجود یک اتصال در روش LRFD برابر ϕRn بوده و در روش ASD برابر Rn/Ω بوده و مطابق الزامات این بخش، براساس کوچکترین مقدار در بین مقاومت اجزای اتصال و وسایل اتصال، تعیین میشود.
مقاومت موردنیاز یک اتصال (Ru)، باید بر مبنای تحلیل سازه برای ترکیبات بارگذاری متناظر با روش طراحی یا متناسب با ظرفیت باربری (مقاومت موجود) اجزای متصلشده، چنانچه در این مبحث مشخص شده باشد، تعیین گردد.
تبصره: در اتصال اعضای با نیروی محوری باید سعی شود که محورهای مار بر مرکز ثقل اعضا در یک نقطه در داخل صفحهٔ اتصال با همدیگر تلاقی کنند. در اتصالات پیچی از برونمحوریهای ناچیز میتوان صرفنظر کرد. در اتصالات جوشی نیز، چنانچه بار استاتیکی باشد، میتوان از اثر برونمحوریهای کوچک صرفنظر کرد. در غیر این صورت، به ویژه در بارگذاریهای سیکلی و خستگیآور، آثار ناشی از برونمحوری در داخل صفحهٔ اتصال باید در تحلیل و طراحی لحاظ گردد. شکل ۱۰-۲-۹-۲ اتصال یک نبشی به ورق اتصال (ورق گاست) را نشان میدهد که از جوش متوازن جهت حذف برونمحوری داخل صفحه استفاده شده است.
شکل ۱۰-۲-۹-۲: اتصال عضو با مقطع نبشی به ورق اتصال (ورق گاست) از طریق جوش متوازن
۱۰-۲-۹-۱-۲انواع اتصالات سازهای
بهطورکلی اتصالات تیر به ستون در قابهای ساختمانی به سه دستهٔ ساده1 (S)، گیردار2 (FR) و نیمه گیردار3 (PR) تقسیمبندی میشوند. در اتصالات سازهای، این تقسیمبندی براساس جزئیات استاندارد شده و آزمایشات فیزیکی بر روی آنها و با توجه به منحنی لنگر-دوران اتصال (مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۳) انجام میپذیرد.
شکل ۱۰-۲-۹-۳: نمونهٔ منحنی لنگر - دوران و دستهبندی اتصالات
الفاتصالات ساده: اتصالات سادهٔ استاندارد به اتصالی گفته میشوند که از نظر دوران انعطافپذیر بوده و لنگری به تکیهگاه انتقال نمیدهند و درنتیجه میتوان آنها را فقط در برابر برش📖 (عکسالعمل تکیهگاه) و آثار ناشی از آن طراحی نمود. در صورت وجود نیروی محوری، آثار آن نیز باید در طراحی اتصال لحاظ شود. اتصالات ساده باید شرایط آزادی دوران در انتهای اعضا را با جزئیات مناسب تأمین نمایند. معمولاً اتصالات ساده تحت اثر بارهای بهرهبرداری دارای سختی (Ks در شکل ۱۰-۲-۹-۳) کمتر از دو برابر سختی خمشی سکانتی تیر (2EI/L) هستند. در یک اتصال مقدار Ks برابر لنگر خمشی📖 تقسیم بر دوران متناظرش تحت اثر بارهای بهرهبرداری است. اتصالات ساده را میتوان بهصورت ایدهآل مدل کرد.
1) Simple connections
2) Fully Restrained
3) Partially Restrained
باتصالات گیردار: اتصالات گیردار به اتصالاتی گفته میشوند که در آن چرخش نسبی بین اعضای متصلشده به یکدیگر ناچیز بوده و معمولاً تحت اثر بارهای بهرهبرداری دارای سختی بیش از بیست برابر سختی خمشی سکانتی تیر (20EI/L) هستند. اتصالات گیردار را میتوان بهصورت ایدهآل مدل کرد.
پاتصالات نیمه گیردار: اتصالات نیمه گیردار به اتصالاتی گفته میشوند که مقدار سختی آنها بین دو حالت قبلی است. در تحلیل سازه، برای مدلسازی این نوع اتصالات باید از سختی بهدستآمده از منحنی لنگر- دوران اتصال استفاده شود. منحنی لنگر- دوران اتصال نیمه گیردار به شیوهٔ تحلیلی یا براساس نتایج آزمایشگاهی معتبر تعیین شود. اتصالات نیمه گیردار باید از مقاومت، سختی و ظرفیت تغییرشکل کافی برخوردار باشند.
تبصره: هرگونه معیارت جزئیات اتصالات با جزئیات استاندارد باعث تغییر در منحنی لنگر-دوران شده و بهعنوان نمونه، یک اتصالی ممکن است با یک جوشکاری اضافی از حالت ساده به حالت نیمه گیردار یا گیردار تبدیل کند. ازاینرو استفاده از جزئیات استاندارد برای هر نوع اتصال اکیداً توصیه میشود. شکلهای ۱۰-۲-۹-۴ و ۱۰-۲-۹-۵ جزئیات دو نمونه از اتصالات سادهٔ متعارف و شکل ۱۰-۲-۹-۶ جزئیات یک نوع اتصال گیردار را نشان میدهد.
شکل ۱۰-۲-۹-۴: جزئیات اتصال نبشی نشیمن جوشیشکل ۱۰-۲-۹-۵: جزئیات اتصال جوشی با استفاده از نبشی جفت در جانشکل ۱۰-۲-۹-۶: جزئیات یک نمونه از اتصال گیردار تیر به ستون با ورق جوششده
۱۰-۲-۹-۱-۳سطوح فشاری در تماس با یکدیگر
ستونهایی که انتقال بار آنها از طریق اتکاء و تماس سطوح فولادی صورت میپذیرد و در آنها تمهیدات لازم از طریق آمادهسازی سطوح در تماس به عمل آمده باشد، باید دارای وسایل اتصال کافی برای نگهداشتن کل قسمتها در جای خود باشند.
در سایر اعضای فشاری که در آنها انتقال نیرو از طریق اتکاء مجاز باشد، مقاومت موردنیاز وصله📖 و وسایل اتصال آن نباید از هر یک از مقاومتهای موردنیاز زیر بهطور مجزا کوچکتر باشد:
1مقاومت کششی محوری موردنیاز برابر 50 درصد مقاومت فشاری موردنیاز عضو
2مقاومت خمشی📖 و برش📖ی موردنیاز که بر اثر اعمال یک بار عرضی برابر 2 درصد مقاومت فشاری موردنیاز عضو به دست آید. بار عرضی باید در محل وصله📖 بدون در نظر گرفتن بارهای دیگری که بر عضو عمل میکنند، در نظر گرفته شود. برای تعیین مقدار برش و لنگر در محل وصله، انتهای عضو، مفصلی در نظر گرفته میشود.
۱۰-۲-۹-۱-۴سوراخهای دسترسی برای جوشکاری و برش بالهای تیر در محل اتصال
کلیهٔ سوراخهایی که بهمنظور دسترسی و تسهیل جوشکاری تعبیه آنها الزامی است، برای قرار دادن مصالح جوش در موضع موردنظر، باید فضای کافی برای دسترسی داشته باشند. این سوراخها و نیز قسمتهای برش📖 دادهشدهٔ بال در انتهای تیرها باید به صورتی کاملاً یکنواخت، با انحنای ملایم و بدون گوشههای تیز، تعبیه شوند.
طول سوراخهای دسترسی (فاصلهٔ l1 نشان دادهشده در شکلهای ۱۰-۲-۹-۷-الف و ب) نباید کمتر از 40 میلیمتر و کمتر از 1.5 برابر ضخامت ورقی گردد که سوراخ دسترسی در آن ایجاد میشود.
ارتفاع سوراخ دسترسی (h1) نباید از 20 میلیمتر و از ضخامت ورقی که سوراخ دسترسی در آن ایجاد میشود کوچکتر و از 50 میلیمتر بزرگتر در نظر گرفته شود. مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۷، شعاع قوسهای سوراخ دسترسی جوش نباید کوچکتر از 10 میلیمتر انتخاب شود.
در مقاطع نوردشده و ساخته شده از ورق که در آنها ایجاد سوراخ دسترسی پس از اتمام جوشکاری بالها به جان صورت میگیرد، لبهٔ جان باید از سطح بال تا سطح تو رفتگی سوراخ دسترسی بهصورت شیبدار، کاملاً یکنواخت و بدون گوشههای تیز باشد.
در مقاطع ساختهشده که از ورق در آنها ایجاد سوراخ دسترسی قبل از تکمیل جوشکاری بالها به جان صورت میگیرد، انتهای سوراخ دسترسی میتواند عمود بر بال باشد؛ مشروط بر آنکه انتهای جوش به اندازهٔ بعد جوش از سوراخ دسترسی فاصله داشته باشد.
در نیمرخهای سنگین و مقاطع ساختهشده از ورق که از ورقهایی به ضخامت بیش از 40 میلیمتر ساخته میشوند، لبههای برش📖 دادهٔ تیر یا سوراخهای دسترسی که توسط شعله بریده شده باشند را باید با سنگزدن بهصورت فلز صاف و براق در آورد. اگر قسمتهای منحنی بریدهشده در محل سوراخ دسترسی توسط عمل متککردن یا برقوزدن صورت گرفته باشد، نیازی به سنگزدن و صافکردن نخواهد بود.
شکل ۱۰-۲-۹-۷: سوراخهای دسترسی برای جوشکاری و برش بالهای تیر در محل اتصال
الف) مقاطع نوردشده و ساخته شده از ورق که در آنها ایجاد سوراخ دسترسی پس از انجام جوشکاری بالها به جان صورت میگیرد. ب) مقاطع ساخته شده از ورق که در آنها ایجاد سوراخ دسترسی قبل از تکمیل جوشکاری بالها به جان صورت میگیرد.
۱۰-۲-۹-۱-۵اتصال ستون به ورق کفستون
اتصال ستون به ورق کفستون متناسب با نوع اتصال (ساده یا گیردار) باید برای انتقال نیروهای موجود در پای ستون طراحی گردد. شایانذکر است که در نوع گیردار اتصال کفستون، هرگونه خطا در ساخت یا محاسبات میتواند موجب افزایش چشمگیر گریز افقی ساختمان در طبقات شود. در بارگذاریهای شدید لرزهای، ممکن است کفستون از نوع مدفون در بتن برای جلوگیری از دوران لازم باشد.
در هنگام ساخت، باید انتهای ستونها تراز شده و سطح تماس کفستون نیز برای انتقال نیروی فشاری صاف و آماده شده باشد. بر این اساس درصورتیکه نیروی پای ستون فشاری تنها و پای ستون کاملاً صاف، صیقلی و گونیا باشد، طراحی پای ستون میتواند با رعایت الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱-۳ از طریق اتکا صورت پذیرد. در غیر این صورت محاسبات انتقال نیرو نباید از طریق فشار مستقیم تماسی بین ستون و کفستون انجام شود، بلکه تمامی نیروها باید از طریق اجزاء و وسایل اتصال به کفستون انتقال یابد.
برای تراز نمودن کفستون معمولاً در زیر آن از گروت استفاده میشود. در این صورت مقاومت فشاری گروت باید حداقل دو برابر مقاومت فشاری بتن پی باشد و ضخامت آن از 40 میلیمتر کمتر و از 80 میلیمتر بیشتر نشود. برای کفستونهایی با ابعاد بزرگتر از 500 میلیمتر استفاده از سوراخی به قطر حداقل 50 میلیمتر در نواحی وسط ورق برای تخلیهٔ هوای گروت توصیه میگردد.
استفاده از حداقل چهار میلمهار مناسب برای اتصال ورق کفستون به پی توصیه میشود. این میل مهارها باید به نحو مناسب در بتن پی مهار شوند. مقاومت موجود میلمهار در بتن براساس الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان تعیین میگردد.
۱۰-۲-۹-۱-۶ترکیب پیچ و جوش
بهطورکلی وقتی در یک اتصال از ترکیب جوش و پیچ استفاده میشود پیچ را نمیتوان در تحمل بار با جوش سهیم دانست. اما در صورت رعایت شرایط زیر، در تعیین مقاومت موجود اتصال متشکل از پیچهای پرمقاومت و جوشهای گوشهٔ طولی، مقاومت اسمی آن را میتوان برابر مجموع مقاومت لغزشی اسمی پیچها و مقاومت اسمی جوشهای گوشهٔ طولی در نظر گرفت:
الفپیچها از نوع پرمقاومت بوده و بهصورت لغزش بحرانی طراحی شده باشند.
بدر طراحی به روش LRFD ضریب کاهش📖 مقاومت برابر ϕ=0.75 و در طراحی به روش ASD ضریب اطمینان برابر Ω=2.00 در نظر گرفته شود.
پاگر پیچهای پرمقاومت با استفاده از روش چرخاندن اضافی مهرهها مطابق الزامات فصل ۱۰-۴ پیشتنیده شوند، مقاومت موجود جوشهای گوشه طولی از 50 درصد مقاومت موردنیاز اتصال کمتر نباشد.
تاگر پیچهای پرمقاومت با استفاده از هر روشی بهجز روش چرخاندن اضافی مهرهها مطابق الزامات فصل ۱۰-۴ پیشتنیده شوند، مقاومت موجود جوشهای گوشه طولی از 70 درصد مقاومت موردنیاز اتصال کمتر نباشد.
ثمقاومت موجود پیچهای پرمقاومت از 33 درصد مقاومت موردنیاز اتصال کمتر نباشد.
تبصره ۱: در اتصالات ترکیبی (ترکیب پیچ و جوشهای طولی) مقاومت موجود اتصال لزومی ندارد کمتر از مقاومت پیچها به تنهایی و مقاومت جوشها به تنهایی در نظر گرفته شود.
تبصره ۲: در خصوص ساختمانهای موجودی که اتصالات آنها از نوع پیچی است، تقویت اتصال از طریق جوش، به شرطی مجاز است که پیچهای موجود از نوع پرمقاومت و با عملکرد لغزش بحرانی طراحی و اجرا شده باشند. در اینگونه موارد جوش باید نیروهای مازاد بر آنچه پیچ تحمل میکند را انتقال دهد و درهرحال مقاومت موجود جوش نباید کمتر از 25 درصد مقاومت موردنیاز اتصال باشد.
۱۰-۲-۹-۲جوشها
۱۰-۲-۹-۲-۱جوشهای شیاری
الفسطح مقطع مؤثر: سطح مقطع مؤثر در جوشهای شیاری عبارت است از حاصلضرب طول مؤثر در ضخامت مؤثر جوش. طول مؤثر جوش برابر با طول جوششده و ضخامت مؤثر جوش شیاری با نفوذ کامل برابر با ضخامت قطعهٔ نازکتر در اتصال لببهلب و ضخامت قطعهٔ جوششده در اتصال کنج و سپری در نظر گرفته میشود. ضخامت مؤثر در جوش شیاری با نفوذ نسبی برابر با عمق شیار جوش منهای 3 میلیمتر در نظر گرفته میشود. استفاده از جوش شیاری با نفوذ نسبی (ناقص) در وضعیتی که بارگذاری متناوب (اثر خستگی) وجود داشته باشد، مجاز نیست. ضخامت مؤثر جوش شیاری که بین دو لبهٔ گرد (مثل شیار بین دو میلگرد) یا بین یک لبهٔ گرد و لبهٔ تخت (مثل میلگرد در مجاورت ورق) داده میشود، باید مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۸ در نظر گرفته شود.
شکل ۱۰-۲-۹-۸: ضخامت مؤثر جوشهای شیاری امبگرد
بمحدودیت: ضخامت مؤثر در جوشهای شیاری با نفوذ نسبی نباید از مقدار موردنیاز محاسباتی و همچنین از مقادیر مندرج در جدول ۱۰-۲-۹-۱ کوچکتر باشد. حداقل ضخامت مؤثر با توجه به ضخامت قطعهٔ نازکتر تعیین میشود. در اتصال لببهلب قطعات، ضخامت جوش نباید از ضخامت نازکترین قطعهٔ متصلشونده بزرگتر باشد.
جدول ۱۰-۲-۹-۱: حداقل ضخامت مؤثر جوش شیاری با نفوذ نسبی با یک بار عبور
ضخامت قطعهٔ نازکتر
حداقل ضخامت مؤثر (با یک بار عبور)
تا 6 میلیمتر
3 میلیمتر
بیش از 6 تا 12 میلیمتر
5 میلیمتر
بیش از 12 تا 20 میلیمتر
6 میلیمتر
بیش از 20 تا 40 میلیمتر
8 میلیمتر
•درصورتیکه بتوان ضخامتهای حداقل فوق را با یک بار عبور تأمین نمود، باید از پیشگرمایش یا فرآیندهای کم هیدروژن استفاده کرد.
•برای قطعات با ضخامت بزرگتر از 40 میلیمتر پیشگرمایش و دستورالعمل جوشکاری باید با مطالعهٔ خاص موردبررسی قرار گیرد.
۱۰-۲-۹-۲-۲جوشهای گوشه
الفسطح مقطع مؤثر: سطح مقطع مؤثر در جوشهای گوشه برابر با حاصلضرب طول مؤثر در ضخامت گلوگاه مؤثر در نظر گرفته میشود. طول مؤثر جوش گوشه (بهجز جوشهای گوشهای که در سوراخ و شکاف قرار میگیرد) برابر با طول کلی نوار جوش شامل قسمتهای برگشتخورده (درصورتیکه طول برگشت کوچکتر از چهار برابر بعد جوش نباشد) است. بعد جوش گوشه برابر اندازهٔ ساقی مقطع جوش است. مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۹ ضخامت گلوگاه مؤثر (te) در جوش گوشه برابر کوتاهترین فاصله بین ریشهٔ مقطع جوش تا سطح خارجی آن و بهعبارتدیگر برابر ارتفاع وارد بر وتر مثلث مقطع جوش بهحساب میآید.
شکل ۱۰-۲-۹-۹: بعد و ضخامت گلوگاه مؤثر جوشهای گوشه
برای جوشهای گوشه در سوراخ و شکاف (میانتاری) که از مقطع گلوگاه جوش میگذرد، طول مؤثر برابر با طول محوری در نظر گرفته میشود.
بمحدودیتها:
1حداقل بعد جوشهای گوشه نباید از بعد موردنیاز برای انتقال بارهای محاسبهشده و اندازههای نشان دادهشده در جدول ۱۰-۲-۹-۲ کوچکتر انتخاب شود. حداقل بعد جوش با یک بار عبور تابع ضخامت قطعهٔ نازکتر بوده و درهرحال نباید از ضخامت قطعهٔ نازکتر بیشتر باشد.
2حداکثر بعد جوشهای گوشه در لبهٔ قطعات متصلشونده برای قطعات با ضخامت کوچکتر از 6 میلیمتر برابر ضخامت قطعه و برای قطعات با ضخامت بیش از 6 میلیمتر برابر ضخامت قطعه منهای 2 میلیمتر است.
جدول ۱۰-۲-۹-۲: حداقل بعد جوش گوشه با یک بار عبور
ضخامت قطعهٔ نازکتر
حداقل بعد جوش گوشه (با یک بار عبور)
تا 6 میلیمتر
3 میلیمتر
بیش از 6 تا 12 میلیمتر
5 میلیمتر
بیش از 12 تا 20 میلیمتر
6 میلیمتر
بیش از 20 میلیمتر
8 میلیمتر
•درصورتیکه بتوان ضخامتهای حداقل فوق را با یک بار عبور تأمین نمود، باید از پیشگرمایش یا فرآیندهای کم هیدروژن استفاده کرد.
•در سازههای تحت بار دینامیکی با تکرار زیاد حداقل بعد جوش گوشه برابر 5 میلیمتر است. بارهای ناشی از باد و زلزله در ردیف بارهای دینامیکی با تکرار زیاد قرار نمیگیرند.
3طول مؤثر جوشهای گوشهٔ محاسباتی نباید از 4 برابر بعد جوش کوچکتر باشد. بهعبارتدیگر، بعد جوش نباید از یکچهارم طول آن بزرگتر باشد.
4در اتصال انتهایی اعضای محوری، طول مؤثر هر خط جوشی که بهصورت طولی بارگذاری شده است، نباید از 100 برابر بعد جوش تجاوز نماید. در صورت نیاز به طول جوش بیش از 100 برابر بعد جوش، طول مؤثر آن باید به شرح زیر با ضریب β کاهش داده شود:
5استفاده از جوشهای گوشهٔ منقطع برای انتقال نیروها در اتصال جان به بال تیرهای ساخته شده از ورق (تیرورقها)، اتصال ورقهای تقویتی بال، اتصال قطعات سختکنندهٔ به جان تیرورق و برای اتصال اجزای اعضای ساخته شده از ورق مجاز است. طول مؤثر قطعات جوش منقطع نباید از 4 برابر بعد جوش و از 40 میلیمتر کمتر باشد. فاصلهٔ آزاد بین نوارهای جوش منقطع نباید از مقادیر زیر بیشتر شود.
•در قطعات رنگشده و قطعاتی که رنگ نمیشوند ولی احتمال زنگزدگی و خوردگی ندارند، 24 برابر ضخامت نازکترین ورق یا 300 میلیمتر.
•در قطعات رنگنشده که تحت اثر زنگزدگی و خوردگی (حاصل از عوامل جوی) قرار گیرند، 14 برابر ضخامت نازکترین ورق یا 180 میلیمتر.
6در اتصالات پوششی (رویهم) دو قطعه که تحت اثر تنشهای محوری قرار دارند، اگر فقط از جوش گوشهٔ عرضی استفاده شده باشد، باید انتهای هر دو قطعه به یکدیگر جوش شود و مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۰-الف طول همپوشانی دو قطعه نباید از 5 برابر ضخامت قطعهٔ نازکتر و 25 میلیمتر کوچکتر باشد.
در وضعیتی که اتصال به اندازهٔ کافی مقید شده باشد یا از طریق حداقل دو ردیف طولی جوش انگشتانه و یا کام و یا دو یا چند خط جوش گوشهٔ طولی از تغییرشکل ناحیهٔ همپوشانی و درنتیجه از باز شدن اتصال تحت اثر بار محوری جلوگیری شود، میتوان مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۰-پ از جوش گوشهٔ عرضی فقط از یک طرف اتصال استفاده کرد و در این حالت نیازی به تأمین حداقل طول همپوشانی نیست.
7استفاده از جوش گوشه در لبهٔ سوراخ و شکاف در اتصالات رویهم، بهمنظور انتقال برش📖 یا جلوگیری از کمانش یا جدایی قسمتهای متصل شونده مجاز است. جوشهای گوشه در سوراخها و شکافها بهعنوان جوش کام یا انگشتانه تلقی نمیشوند.
شکل ۱۰-۲-۹-۱۰: اتصال پوششی (رویهم) دو قطعه
8جوشهای گوشه میتوانند به انتهای ناحیهٔ اتصال منتهی شده یا قبل از رسیدن به انتهای ناحیهٔ اتصال قطع شوند و یا حتی میتوان آنها را طوری جوش داد تا به شکل قوطی یا ناودانی در بیایند. مگر در مواردی به شرح زیر که محدودیتهایی برای آنها وضع شده است:
•در اتصالات پوششی (رویهم) که یکی از قطعههای اتصالی تا پشت لبهٔ قطعه اتصالی دیگر که تحت اثر تنش کششی قرار دارد امتداد یافته باشد، جوش گوشه باید در فاصلهای بیشتر یا مساوی با بعد جوش تمام شود (شکل ۱۰-۲-۹-۱۱).
•در اتصالات مفصلی با نبشی نشیمن طول برگشت جوش گوشه در قسمت فوقانی اتصال نبشی نباید از دو برابر بعد جوش گوشه کوچکتر باشد.
•در اتصالات مفصلی با نبشیهای جان که انعطافپذیری اتصال به مقدار زیادی تابع انعطافپذیری بال نبشیها است، طول برگشت جوش گوشه در قسمت فوقانی اتصال نبشی به تکیهگاه نباید از دو برابر بعد جوش گوشه کوچکتر و از چهار برابر بعد جوش و نیز نصف پهنای بال نبشی بزرگتر باشد. در این نوع اتصالات برگشت جوش گوشه باید در نقشهها و جزئیات اجرایی قید شود (شکل ۱۰-۲-۹-۱۲).
•ورقهای سختکنندهٔ عرضی باید به بالهای تیر جوش شود. در مواردی که در اتصال، کنترل خستگی مدنظر باشد انتهای جوش گوشهٔ ورقهای سختکنندهٔ عرضی به جان تیرها با ضخامت جان کوچکتر از 20 میلیمتر، باید حداقل چهار برابر و حداکثر شش برابر ضخامت جان از پنجهٔ جوش جان به بال کششی بارگذارینشده، فاصله داشته باشد.
•جوشهای گوشهای که در دو وجه مخالف یک صفحهٔ مشترک ایجاد میشوند، درصورتیکه مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۳ فاصلهٔ انتهای جوش گوشهٔ عرضی تا لبهٔ قطعه، کوچکتر از بعد جوش باشد، باید در گوشهٔ مشترک بین دو نوار جوش قطع شوند.
•در اتصالات پوششی (اتصالات رویهم) وقتی عضو زیری در کشش است، برای جلوگیری از زخم و ترد شکنی در لبه، انتخاب محل شروع و پایان مسیر جوشکاری باید مورد توجه قرار گیرد (شکل ۱۰-۲-۹-۱۴). همچنین لازم است شروع خط جوش به اندازهٔ حداقل بعد جوش از لبهٔ عضو، فاصله داشته باشد.
شکل ۱۰-۲-۹-۱۱: جوش گوشه در انتهای اعضای محوریشکل ۱۰-۲-۹-۱۲: اتصالات مفصلی با نبشی جانشکل ۱۰-۲-۹-۱۳: جوشهای گوشه در دو وجه مخالف یک صفحهٔ مشترکشکل ۱۰-۲-۹-۱۴: مسیر مناسب برای جلوگیری از زخم (ترک یا شیار) در لبه
۱۰-۲-۹-۲-۳جوشهای انگشتانه و کام
الفسطح مقطع مؤثر: برای جوش انگشتانه و کام، سطح مقطع مؤثر در برش📖 مساوی سطح مقطع اسمی سوراخ و شکاف در صفحهٔ برش در نظر گرفته میشود.
بمحدودیتها
1استفاده از جوش انگشتانه و کام برای انتقال برش📖 در اتصالات پوششی یا جلوگیری از کمانش در عناصر رویهم آمده در اعضای ساختهشده، مجاز است.
2قطر سوراخ در جوش انگشتانه نباید از ضخامت قطعه سوراخشده بهاضافهٔ 8 میلیمتر کمتر باشد. همچنین قطر موردانشاره نباید از قطر حداقل بهاضافه 3 میلیمتر یا 2.25 برابر ضخامت جوش بزرگتر شود.
3حداقل فاصلهٔ مرکز تا مرکز سوراخهای جوشهای انگشتانه 4 برابر قطر سوراخ است.
4در جوش کام، طول شکاف نباید از 10 برابر ضخامت جوش بزرگتر باشد.
5در جوش کام، پهنای شکاف نباید از ضخامت قطعهٔ بریدهشده بهاضافه 8 میلیمتر کوچکتر و از 2.25 برابر ضخامت جوش بزرگتر باشد.
6انتهای شکاف یا باید نیمدایرهای یا خطی مستقیم باشد که گوشههای آن تبدیل به ربعی از دایره (یا شعاعی بزرگتر از ضخامت قطعهٔ حاوی شکاف) میشود؛ مگر اینکه انتهای شکاف به لبهٔ قطعه منتهی شده باشد.
7حداقل فاصلهٔ مرکز تا مرکز شکافها در امتداد عمود بر طول، چهار برابر پهنای شکاف و حداقل فاصله مرکز تا مرکز شکافها در امتداد طول، دو برابر طول شکاف است.
8ضخامت جوش انگشتانه و کام در قطعاتی که ضخامت آنها کوچکتر یا مساوی 16 میلیمتر است، باید برابر با ضخامت قطعه و در قطعاتی که ضخامت آنها بیش از 16 میلیمتر است، باید برابر با بزرگترین دو مقدار نصف ضخامت قطعه و 16 میلیمتر در نظر گرفته شود.
۱۰-۲-۹-۲-۴مقاومت موجود جوشها
مقاومت موجود جوش در طراحی به روش LRFD مساوی ϕRn و در طراحی به روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن مقادیر ϕ و Ω مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۳ تعیین میشوند و Rn مقاومت اسمی جوش است و باید به شرح زیر برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس
حالتهای حدی مربوط به مصالح فلز پایه و حالتهای حدی مربوط به فلز جوش در نظر گرفته شود:
در جوشهای گوشه بهغیراز جوشهایی که تحت اثر نیروهای محوری کششی یا فشاری موازی با محور جوش قرار دارند، کلیهٔ تنشها میتواند بهصورت برش📖ی بر روی سطح مقطع مؤثر جوش در نظر گرفته شود. درصورتیکه جوش تحت اثر ترکیبی از لنگر خمشی📖، پیچشی، نیروی برشی و نیروی محوری قرار داشته باشد، تنشهای موردانتظار برآیند (بهصورت برداری) تنشهای ناشی از این نیروها خواهد بود که باید کمتر از مقاومت موجود جوش مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۳ باشد.
** فلز جوش باید مطابق بند ۱۰-۲-۹-۲-۶ سازگار با مصالح فلز پایه باشد
تبصره ۱: برای جوشهای گوشهای که در آنها تمامی خطوط جوش موازی یکدیگر بوده و نیروی وارد بر مرکز ثقل آنها نسبت به خطوط طولی جوش دارای زاویهٔ θ باشد، بهعنوان یک گزینهٔ دیگر طراحی، مقاومت اسمی فلز جوش گوشه را میتوان از طریق رابطهٔ زیر نیز تعیین نمود:
Rn=FnwAwe
(۱۰-۲-۹-۴)
که در آن:
Fnw=0.60Fue(1.0+0.50sin1.5θ)
(۱۰-۲-۹-۵)
که در آن:
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.0 (ASD)
θ = زاویهٔ بین امتداد نیروی وارد بر مرکز ثقل جوشها نسبت به خطوط طولی جوشها
تبصره ۲: برای گروه جوش گوشه که متشکل از جوشهای گوشهٔ طولی و عرضی (عمود بر محور جوشهای گوشهٔ طولی) بوده و نیروی وارد بر مرکز ثقل گروه جوشها در امتداد جوشهای گوشهٔ طولی باشد، بهعنوان یک گزینهٔ دیگر طراحی، مقاومت اسمی گروه جوش گوشه را میتوان مطابق روابط زیر، بزرگترین دو مقدار Rn1 و Rn2 در نظر گرفت:
Rn1=Rnwl+Rnwt
(۱۰-۲-۹-۶)
Rn2=0.85Rnwl+1.5Rnwt
(۱۰-۲-۹-۷)
که در آن:
Rnwl = مقاومت اسمی کل برای جوش گوشه، بارگذاریشده بهصورت طولی که با توجه به جدول ۱۰-۲-۹-۳ تعیین میشود.
Rnwt = مقاومت اسمی کل برای جوش گوشه، بارگذاریشده بهصورت عرضی که با توجه به جدول ۱۰-۲-۹-۳ و بدون در نظر گرفتن افزایش تبصرهٔ (۱) بالا تعیین میشود.
تبصره ۳: روش مرکز آنی دوران برای گروه جوشهایی که تحت اثر همزمان برش📖 و پیچش قرار دارند، در صورت رعایت سازگاری کرنش📖ها میتواند بهعنوان یک روش قابلقبول برای تعیین مقاومت موردنیاز گروه جوشها مورد استفاده قرار گیرد.
۱۰-۲-۹-۲-۵ترکیب انواع جوشها
اگر در یک اتصال از ترکیب دو یا چند نوع جوش بهصورت مجموعه (جوش شیاری، جوش گوشه، جوش انگشتانه و جوش کام) استفاده شود، برای تعیین مقاومت موجود اتصال باید مقاومت موجود هریک از جوشها را جداگانه نسبت به محور مجموعهٔ جوش محاسبه و سپس مقاومت موجود مجموعه را از مجموع مقاومتهای موجود تکتک جوشها تعیین نمود.
۱۰-۲-۹-۲-۶الکترود (فلز پرکننده) سازگار با فلز پایه
الکترود (فلز پرکنندهٔ جوش) سازگار با فلز پایه مطابق جدول زیر تعریف میشود:
جدول ۱۰-۲-۹-۴: الکترودهای سازگار با فلز پایه
تنش تسلیم مشخصهٔ مصالح فلز پایه (Fy)
نوع الکترود سازگار
تا 300 MPa , t≤20 mm (t = ضخامت فلز پایه)
E60 با معادل آن
تا 300 MPa , t≤20 mm (t = ضخامت فلز پایه)
E70 با معادل آن
تا 300 MPa , t>20 mm
E70 با معادل آن
از 300 MPa تا 380 MPa
E70 با معادل آن
از 380 MPa تا 460 MPa
E80 با معادل آن
فلز پرکنندهٔ جوش (نوع الکترود مصرفی) برای انواع مختلف جوشها باید الزامات زیر را تأمین نماید:
1برای جوشهای شیاری با نفوذ کامل در راستای عمود بر کشش تحت اثر کشش در راستای عمود بر محور جوش یا تحت اثر برش📖 در راستای محور طولی جوش (بهغیراز جوشهای اتصال بال به جان مقاطع اعضای خمشی) باید مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۴ از فلز پرکنندهٔ سازگار یا حداکثر یک رده بالاتر از فلز پرکنندهٔ سازگار استفاده شود.
2برای جوشهای شیاری با نفوذ کامل در سایر وضعیتهای بارگذاری و نیز برای جوشهای شیاری با نفوذ نسبی استفاده از فلز پرکننده دارای مقاومتی حداکثر یک رده پایینتر از مقاومت فلز پرکنندهٔ سازگار مجاز است.
3برای جوشهای گوشه، انگشتانه و کام رعایت فلز پرکنندهٔ سازگار الزامی نبوده، لیکن درهرحال استفاده از فلز پرکننده دارای مقاومتی بیش از یک رده بالاتر از مقاومت فلز پرکنندهٔ سازگار مجاز نیست.
۱۰-۲-۹-۲-۷فلز جوش مختلط
هرگاه طاقت نمونهٔ زخمدار (آزمایش شارپی) بهعنوان شرطی برای مصالح جوش تعیین شده باشد، مصالح و روش جوشکاری برای فلز تمام جوشها اعم از خالجوش، عبور جوش در عمق و ریشهٔ اتصال یا عبورهای بعدی که جوش تکمیلی را در اتصال ایجاد میکنند، باید سازگاری لازم را داشته باشد تا طاقت نمونهٔ زخمدار برای فلز جوش مختلط مجرز شود.
۱۰-۲-۹-۳پیچها و میلههای دندانهشده
۱۰-۲-۹-۳-۱انواع پیچها
ردهٔ مکانیکی و مشخصات انواع متداول پیچهای مورد استفاده در سازههای فولادی برای پیچهای معمولی و پرمقاومت در جدول ۱۰-۱-۵-۱ ارائه شده است. برای میلههای دندانهشده استفاده از کلیهٔ فولادهای مجاز ساختمانی معرفیشده در بخش ۱۰-۱-۱ بلامانع است. برای هر پیچ باید واشر و مهرهٔ سازگار مورد استفاده قرار گیرد.
اتصالات پیچی از لحاظ نحوهٔ اجرای پیچها (سفت کردن آنها) و مقاومت موجود آنها به شرح زیر به سه دسته «اتکایی»، «پیشتنیده» و «لغزش بحرانی» تقسیمبندی میشوند:
الفاتصالات پیچی اتکایی: اتصالات پیچی اتکایی اتصالاتی هستند که در آنها پیچها در حد «سفتی کامل» بوده و به لحاظ مقاومت برش📖ی، پیچها نیروی برشی را از طریق اتکای تنهٔ پیچ (قلم پیچ) به جدارهٔ سوراخ انتقال میدهند و از مقاومت لغزشی موجود بین سطوح تماس اتصال صرفنظر میشود.
سفتی کامل نحوهٔ سفت کردنی است که با یک آچار ساده و حداکثر توان یک کارگر معمولی یا چند دور آچارهای بادی و الکتریکی قابل حصول فرض میشود. در این حالت سطوح اتصال باید در تماس با یکدیگر قرار گیرند و تمامی پیچها باید به حدی سفت باشند که باز شدن آنها بدون آچار ممکن نباشد. ممکن است در یک اتصال با تعداد پیچ زیاد، عمل سفت کردن هر پیچ چند بار انجام شود تا حصول این امر احراز گردد. در بستن پیچهای یک اتصال باید از قسمت سختتر شروع به سفت کردن کرد تا این عمل موجب جدایش قطعات در قسمتهای دیگر نشود.
بهجز مواردی که در بخش (پ) و (ب) همین بند و نیز در اتصالات اعضای فشاری ساختهشده مطابق بند ۱۰-۲-۴-۶-۲ قید شده است، استفاده از اتصالات اتکایی با پیچهای معمولی یا پرمقاومت مجاز است. مقاومت موجود پیچها در اتصالات اتکایی براساس بندهای ۱۰-۲-۹-۳-۳ و ۱۰-۲-۹-۳-۴ و جدول ۱۰-۲-۹-۹ به دست میآید. همچنین، مقاومت اتکایی و بارگی موجود باید مطابق بندهای ۱۰-۲-۹-۳-۷ و ۱۰-۲-۹-۳-۸ کنترل گردد.
باتصالات پیشتنیده: اتصالات پیشتنیده اتصالاتی هستند که اولاً پیچهای آن از جنس فولاد پرمقاومت باشد و ثانیاً به لحاظ مشخصات هندسی قابلیت پیشتنیدگی داشته باشد و ثالثاً پیچها در هنگام سفت کردن پس از حصول حالت سفتی کامل، به روش مناسبی پیشتنیده شوند. روشهای مناسب پیشتنیده کردن یک پیچ شامل روش «سفت کردن اضافی مهره»، استفاده از «واشر نیروسنج»، «آچار مدرج کالیبره شده»، «پیچهای کشش کنترل» و استفاده از دیگر ابزارهای ویژه هستند. در فصل ۱۰-۴ در مورد این روشها توضیحات بیشتری ارائه شده است. حداقل نیروی پیشتنیدگی در این پیچها باید مطابق مقادیر جدول ۱۰-۲-۹-۵ باشد. مقاومت برش📖ی و اتکایی موجود این نوع اتصالات مطابق اتصالات اتکایی تعیین میگردد و در آنها از مقاومت لغزشی موجود سطوح تماس اتصال صرفنظر میشود. در اتصالات پیشتنیده بهغیراز اتصالاتی که ملاک طراحی آنها نیروهای ناشی از زلزله بوده و باید الزامات فصل ۱۰-۳ این مبحث برای سطوح تماس آنها تأمین شود، رعایت شرایط اضافی الزامی نیست. استفاده از این نوع اتصالات علاوه بر مواردی که در این مبحث ذکر شده، در شرایط زیر الزامی است:
-در اتصالات اعضای فشاری ساختهشده مطابق الزامات بخش ۱۰-۲-۴
-در اتصالاتی که تحت اثر ارتعاش احتمال شُل شدگی پیچها وجود داشته باشد.
-در مواقعی که اتصال تحت اثر نیروهای رفت و برگشتی قابلملاحظه قرار دارد.
-در مواقعی که اتصال تحت اثر بارهای خستگیآور بدون برگشت جهت بار قرار دارد.
-کلیهٔ پیچها در ردهٔ مقاومتی A490 مطابق استاندارد ASTM و 10.9 مطابق استانداردهای EN و ISIRI و بالاتر که تحت اثر نیروی کششی همراه با نیروی برش📖ی یا بدون آن و یا با یا بدون اثر خستگی قرار دارند.
پاتصالات لغزش بحرانی: اتصالات لغزش بحرانی اتصالاتی هستند که در آنها پیچها مانند پیچهای پیشتنیده به یکی از روشهای مجاز سفت میشوند؛ لیکن انتقال نیروی برش📖ی در اتصال، توسط مقاومت در برابر لغزش بین سطوح در تماس اتصال انجام میپذیرد. در اتصالات لغزش بحرانی، سطوح تماس باید دارای وضعیت سطحی کلاس A یا B مطابق بند ۱۰-۲-۹-۳-۵ باشند. در سطوح در تماس این نوع اتصالات نباید لغزش رخ دهد و پیچ به جدارهٔ سوراخ اتکا پیدا نماید. بااینوجود، مقاومت اتکایی و بارگی موجود باید مطابق بندهای ۱۰-۲-۹-۳-۷ و ۱۰-۲-۹-۳-۸ کنترل شود. مقاومت موجود این پیچها مطابق بند ۱۰-۲-۹-۳-۵ و ۱۰-۲-۹-۳-۶ انجام میپذیرد. استفاده از اتصالات لغزش بحرانی علاوه بر مواردی که در سایر بخشهای این مبحث ذکر شده است، در شرایط زیر الزامی است:
-در کلیهٔ مواردی که لغزش در اتصال موجب ناپایداری یا کاهش مقاومت موجود سازه میشود.
-در مواقعی که اتصال تحت اثر نیروهای دینامیکی با تکرار زیاد توأم با اثر خستگی قرار دارد.
-مطابق این مبحث، بارهای باد و زلزله در ردیف بارهای دینامیکی با تکرار زیاد قرار نمیگیرند.
-در مواردی که در اتصال از سوراخ بزرگشده یا لوبیایی در امتداد نیرو استفاده شده باشد و استفاده از آنها در این مبحث مجاز شمرده شده باشد.
-در اتصال انتهای ورقهای پوششی بالهای تیر مطابق بند ۱۰-۲-۵-۱۳.
جدول ۱۰-۲-۹-۵: حداقل نیروی پیشتنیدگی ($T_b$) در اتصالات پیشتنیده و لغزش بحرانی
قطر اسمی پیچ (برحسب میلیمتر)
پیچهای نوع A325 مطابق استاندارد ASTM و 8.8 مطابق استانداردهای EN و ISIRI
پیچهای نوع A490 مطابق استاندارد ASTM و 10.9 مطابق استانداردهای EN و ISIRI
M16
91 kN
114 kN
M20
142 kN
179 kN
M22
176 kN
221 kN
M24
205 kN
257 kN
M27
267 kN
334 kN
M30
326 kN
408 kN
M36
475 kN
595 kN
تبصره: در مواردی که قطر اسمی پیچ غیر از اعداد ذکرشده در جدول ۱۰-۲-۹-۵ باشد، حداقل نیروی پیشتنیدگی را میتوان برابر 0.55AtbFu (که معادل 0.7AtbFu است)، در نظر گرفت، که در آن Atb سطح مقطع اسمی پیچ، Atb سطح مقطع پیچ در محل دندانهها و Fu تنش کششی نهایی مصالح پیچ است.
۱۰-۲-۹-۳-۲مشخصات و فواصل سوراخها در اتصالات پیچی
در اتصالات پیچی لازم است قطعات فولادی به نحو صحیح و متناسب با قطر پیچ سوراخ شوند. دقت در سوراخکاری و سالم بودن جدارهٔ سوراخ و رعایت فواصل سوراخها از لبهٔ قطعه و نیز از یکدیگر نقش مهمی در میزان مقاومت و باربری اتصالات پیچی ایفا میکنند ازاینرو، باید به شرح زیر الزامات بندهای (الف) تا (ج) در طراحی و محاسبه رعایت گردند.
الفانواع سوراخها در اتصالات پیچی
مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۵ در اتصالات پیچی سوراخها باید یکی از انواع زیر باشند:
1سوراخ استاندارد
2سوراخ بزرگشده
3سوراخ لوبیایی کوتاه
4سوراخ لوبیایی بلند
شکل ۱۰-۲-۹-۱۵: انواع سوراخ پیچها در اتصالات پیچی
بمحدودیت ابعاد اسمی سوراخها و دامنهٔ کاربرد آنها
1ابعاد حداکثر سوراخ پیچها باید مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۶ باشد.
2سوراخهای بزرگشده فقط در اتصالات لغزش بحرانی مجاز است.
3سوراخ لوبیایی کوتاه در تمام امتدادها در اتصالات لغزش بحرانی مجاز است اما در اتصالات اتکایی و پیشتنیده استفاده از آنها زمانی مجاز است که امتداد طولی سوراخ عمود بر امتداد نیرو باشد.
4سوراخ لوبیایی بلند در تمام امتدادها در اتصالات لغزش بحرانی مجاز است اما در اتصالات اتکایی و پیشتنیده استفاده از آنها زمانی مجاز است که امتداد طولی سوراخ عمود بر امتداد نیرو باشد. لیکن در هر سه نوع اتصال، سوراخ لوبیایی بلند باید فقط در یکی از ورقهای اتصال تعبیه شود.
5در ورق کفستونها برای عبور میلمهارها، استفاده از سوراخ استاندارد بدون استفاده از واشر تنظیمکنندهٔ اضافی در روی ورق کفستون در محل سوراخ، مجاز است. درصورتیکه برای نصب سازه نیاز به تعبیهٔ سوراخهای با قطر بزرگتر از سوراخهای استاندارد باشد، در این صورت لازم است بر روی ورق کفستون در محل سوراخ، از واشر تنظیمکنندهٔ اضافی با ابعادی بزرگتر از ابعاد سوراخ کفستون و دارای سوراخ استاندارد که به نحو مناسبی به ورق کفستون جوش میشود، استفاده شود. این واشر باید دارای مقاومت موجود کافی در برابر اتکا و اتصال آن به ورق کفستون دارای مقاومت برش📖ی موجود کافی در برابر برش میلمهار باشد. درهرحال قطر سوراخهای تعبیهشده در ورق کفستون نباید از قطر سوراخهای بزرگشده بهاضافهٔ دو میلیمتر بزرگتر باشد.
6در صورت استفاده از پیچهایی با قطر اسمی بهغیراز آنچه در جدول ۱۰-۲-۹-۶ آمده است، ابعاد اسمی سوراخهای متناظر با آنها از طریق درونیابی مقادیر مندرج در این جدول به دست میآید.
پحداقل فاصلهٔ سوراخها تا لبه
فاصلهٔ مرکز سوراخهای استاندارد تا لبهٔ قطعهٔ متصلشونده نباید از مقادیر دادهشده در جدول ۱۰-۲-۹-۷ کوچکتر باشد. برای سوراخهای بزرگشده و لوبیایی فاصلهٔ مرکز سوراخ تا لبه نباید از آنچه برای سوراخ استاندارد تعیین شده بهاضافهٔ مقدار C مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۸، کوچکتر باشد.
جدول ۱۰-۲-۹-۷: حداقل فاصلهٔ مرکز سوراخ استاندارد تا لبه در هر راستا
لبه بریدهشده با قیچی (گیوتین) (db = قطر اسمی پیچ)
لبهٔ نورد شدهٔ ورق - نیمرخ، تسمه و نیز لبه بریدهشده با شعلهٔ اتوماتیک یا اره
2db
1.5db
جدول ۱۰-۲-۹-۸: مقادیر افزایش حداقل فاصلهٔ سوراخ تا لبه (C)
سوراخ بزرگشده (mm)
سوراخ لوبیایی (mm)
سوراخ لوبیایی (mm)
سوراخ لوبیایی (mm)
سوراخ بزرگشده (mm)
عمود بر امتداد لبه
عمود بر امتداد لبه
موازی با لبه
سوراخ بزرگشده (mm)
لوبیایی کوتاه
لوبیایی بلند
موازی با لبه
3 mm
5 mm
0.75db
0
ثحداکثر فاصلهٔ مرکز سوراخ تا لبه
حداکثر فاصله مرکز سوراخ تا نزدیکترین لبهٔ قطعه در هر راستا به شرح زیر است:
1برای قطعات رنگشده و قطعاتی که رنگ نمیشوند ولی احتمال زنگزدگی و خوردگی ندارند، فاصله از مرکز هر سوراخ تا نزدیکترین لبهٔ قطعه در هر راستا نباید از 12 برابر ضخامت نازکترین قطعه و 150 میلیمتر بیشتر شود.
2برای قطعات رنگنشدهای که تحت اثر خوردگی ناشی از عوامل جوی قرار داشته باشند، فاصله از مرکز هر سوراخ تا نزدیکترین لبه قطعهٔ در هر راستا نباید از هشت برابر ضخامت نازکترین قطعه و 125 میلیمتر بیشتر شود.
جحداکثر فاصلهٔ مرکز تا مرکز سوراخها در اتصالات پیچی
حداکثر فاصلهٔ مرکز تا مرکز سوراخها در اتصالات پیچی در هر راستا به شرح زیر است:
1در قطعات رنگشده و قطعاتی که رنگ نمیشوند ولی احتمال زنگزدگی و خوردگی ندارند، فاصلهٔ بین مرکز سوراخها نباید از 24 برابر ضخامت نازکترین قطعهٔ متصل شونده و 300 میلیمتر بیشتر شود.
2در قطعات رنگ نشدهای که تحت اثر خوردگی ناشی از عوامل جوی قرار داشته باشند، فاصلهٔ بین مرکز سوراخها نباید از 14 برابر ضخامت نازکترین قطعهٔ متصل شونده و 180 میلیمتر بیشتر شود.
۱۰-۲-۹-۳-۳مقاومت کششی و برشی موجود پیچها و میلههای دندانهشده در اتصالات اتکایی و پیشتنیده
در تعیین مقاومتهای موجود پیچها و میلههای دندانهشده، سطح مقطع اسمی پیچها (خارج از ناحیهٔ دندانهشده) و میلههای دندانهشده (خارج از ناحیهٔ دندانهشده) ملاک است. همچنین در مواردی که میلههای دندانهشده از میلگرد آجدار ساخته میشوند، در تعیین مقاومتهای موجود آنها، سطح مقطع ناحیهٔ تراشکاریشده (خارج از ناحیهٔ دندانهشده)، که عموماً کوچکتر از قطر زمینهٔ میلگرد است، ملاک محاسبه خواهد بود.
در اتصالات اتکایی و پیشتنیده، در طراحی به روش LRFD مقاومت کششی و برش📖ی طراحی مساوی ϕRn و در طراحی به روش ASD مقاومت کششی و برشی مجاز مساوی Rn/Ω بوده که در آن مقدار Rn برای پیچهای معمولی، پیچهای پرمقاومت و میلههای دندانهشده باید براساس حالتهای حدی گسیختگی کششی و برشی از رابطهٔ زیر تعیین شود:
Rn=FnAb
۱۰-۲-۹-۸
ϕ=0.75(LRFD)Ω=2.00(ASD)
در روابط فوق:
Ab = سطح مقطع اسمی پیچ یا میلهٔ دندانهشده
Fn = تنش کششی اسمی (Fnt) یا تنش برش📖ی اسمی (Fnv)، مطابق مقادیر جدول ۱۰-۲-۹-۹
جدول ۱۰-۲-۹-۹: تنش اسمی پیچ و میلههای دندانهشده
نوع وسیلهٔ اتصال
تنش کششی اسمی (Fnt) [1]
تنش برش📖ی اسمی (Fnv) در اتصالات اتکایی و پیشتنیده [2]
پیچهای معمولی در حالتی که سطح برش📖 در داخل یا خارج ناحیهٔ دندانهشده قرار دارد
0.75Fu [3]
0.45Fu [4]
پیچهای پرمقاومت در حالتی که سطح برش📖 در داخل ناحیهٔ دندانهشده قرار دارد
0.75Fu
0.45Fu [4]
پیچهای پرمقاومت در حالتی که سطح برش📖 خارج ناحیهٔ دندانهشده قرار دارد
0.75Fu
0.55Fu [4]
میلهٔ دندانهشده در حالتی که سطح برش📖 در داخل ناحیهٔ دندانهشده قرار دارد
0.75Fu
0.45Fu
میلهٔ دندانهشده در حالتی که سطح برش📖 خارج ناحیهٔ دندانهشده قرار دارد
0.75Fu
0.55Fu
یادداشتها:
[1]برای تنش کششی اسمی پیچهای پرمقاومت تحت اثر تنش کششی ناشی از خستگی به آییننامههای معتبر بینالمللی رجوع شود.
[2]درصورتیکه در محل اتصال از ورق پرکننده استفاده شود، رعایت ضوابط بند ۱۰-۲-۹-۵-ت الزامی است.
[3]در پیچهای معمولی که طول گیرهٔ آنها از پنج برابر قطرشان بیشتر است، مقادیر فوق باید به ازای هر 2 میلیمتر طول اضافی گیره، یک درصد کاهش داده شود.
[4]در اتصالات انتهایی اعضای با بار محوری، وقتیکه فاصلهٔ اولین و آخرین پیچ در امتداد نیرو از 950 میلیمتر تجاوز کند، این مقادیر را باید 16.7 درصد کاهش داد.
[5]در جدول فوق Fu تنش کششی نهایی پیچ است.
تبصره: در اتصالات پیچی تحت اثر کشش خالص یا کشش ناشی از خمش، هنگامیکه لبهٔ قطعهٔ پیچشده به لبهٔ قطعهٔ دیگر اتکا میکند، در تعیین مقاومت موردنیاز پیچها باید آثار ناشی از عمل اهرمی نیز در نظر گرفته شود.
۱۰-۲-۹-۳-۴اثر مشترک کشش و برش در اتصالات اتکایی و پیشتنیده
در اتصالات اتکایی و پیشتنیده، در مواردی که تنش کششی یا برش📖ی موردنیاز کمتر از 30 درصد تنش موجود متناظر باشد، لزومی به در نظر گرفتن اثر مشترک کشش و برش نیست. در غیر این صورت مقاومت کششی و برشی اسمی پیچهای ناشی از اثر توأم کشش و برش باید براساس حالتهای حدی گسیختگی کششی و برشی و نیز مقادیر ضرایب ϕ و Ω به شرح زیر تعیین شوند:
۱۰-۲-۹-۳-۵مقاومت کششی و برشی موجود در اتصالات لغزش بحرانی
مقاومت کششی موجود پیچهای پرمقاومت در اتصالات لغزش بحرانی عیناً مشابه مقاومت کششی موجود آنها در اتصالات اتکایی و پیشتنیده بوده و براساس الزامات بند ۱۰-۲-۹-۳-۳ تعیین میشود.
مقاومت برش📖ی موجود پیچهای پرمقاومت در اتصالات لغزش بحرانی براساس حالت حدی لغزش مساوی ϕRnv در طراحی به روش LRFD و مساوی Rnv/Ω در طراحی به روش ASD بوده که در آن، ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rnv (مقاومت برشی اسمی) به شرح زیر تعیین میشوند:
Rnv=μDuhfTbns
۱۰-۲-۹-۱۱
•برای سوراخهای استاندارد و سوراخ لوبیایی کوتاه در امتداد عمود بر راستای نیرو
ϕ=1.0(LRFD)Ω=1.50(ASD)
•برای سوراخهای بزرگشده و سوراخ لوبیایی کوتاه در امتداد موازی با راستای نیرو
ϕ=0.85(LRFD)Ω=1.76(ASD)
•برای سوراخهای لوبیایی بلند
ϕ=0.70(LRFD)Ω=2.14(ASD)
μ = ضریب اصطکاک به شرح زیر:
•برای وضعیت سطحی کلاس A: μ=0.3
این وضعیت سطحی باید دارای یکی از شرایط زیر باشد:
1سطح تمیزشدهٔ فلسدار حداقل با درجهٔ St 2 مطابق فصل ۱۰-۴ و رنگنشدهٔ کاملاً محافظتشده
2سطح تمیزشده و ماسهپاشیشدهٔ فلسدار حداقل با درجهٔ Sa 1 مطابق فصل ۱۰-۴ با پوشش تأییدشدهٔ این کلاس مطابق استانداردهای معتبر
1سطح تمیزشده و ماسهپاشیشده حداقل با درجهٔ Sa 2.5 مطابق فصل ۱۰-۴ و رنگنشدهٔ کاملاً محافظتشده
2سطح تمیزشده و ماسهپاشیشده حداقل با درجهٔ Sa 2.5 با پوشش تأییدشدهٔ این کلاس مطابق استانداردهای معتبر
Du = 1.13 که معرف نسبت پیشتنیدگی متوسط پیچها به پیشتنیدگی حداقل اسمی پیچها است
hf = ضریب کاهش📖 به خاطر وجود ورقهای پرکننده در بین قطعات متصل به یکدیگر به شرح زیر:
•در صورت عدم نیاز به ورقهای پرکننده در بین قطعات متصل به یکدیگر مساوی 1
•در صورت استفاده فقط از یک ورق پرکننده در بین قطعات متصل به یکدیگر مساوی 1
•در صورت استفاده از دو یا تعداد بیشتری از ورقهای پرکننده در بین قطعات متصل به یکدیگر مساوی 0.85
Tb = حداقل نیروی پیشتنیدگی پیچ مطابق مقادیر جدول ۱۰-۲-۹-۵
ns = تعداد صفحات لغزش
۱۰-۲-۹-۳-۶اثر مشترک کشش و برش در اتصالات لغزش بحرانی
در اتصالات لغزش بحرانی، در صورت حضور همزمان نیروی کششی و برش📖ی، مقاومت برشی اسمی براساس کنترل لغزش (در حالتی که نیروی کششی واردشده باعث کاهش بیشفشردگی اتصال میشود) مطابق رابطهٔ ۱۰-۲-۹-۱۱ باید به شرح زیر در ضریب کاهش📖ksc ضرب گردد:
ksc=1−DuTbnbTu≥0(LRFD)
۱۰-۲-۹-۱۲-الف
ksc=1−DuTbnb1.5Ta≥0(ASD)
۱۰-۲-۹-۱۲-ب
که در آن:
Tu = نیروی کششی موردنیاز کل اتصال با استفاده از ترکیبات بارگذاری LRFD
Ta = نیروی کششی موردنیاز کل اتصال با استفاده از ترکیبات بارگذاری ASD
Du = نسبت پیشتنیدگی متوسط پیچها به پیشتنیدگی حداقل پیچها و مساوی 1.13
Tb = حداقل نیروی پیشتنیدگی پیچ مطابق مقادیر جدول ۱۰-۲-۹-۵
nb = تعداد پیچهایی که نیروی کششی واردشده را تحمل میکنند.
۱۰-۲-۹-۳-۷مقاومت اتکایی موجود در جداره سوراخها
مقاومت اتکایی موجود در جدار سوراخ پیچ در اتصالات اتکایی، پیشتنیده و لغزش بحرانی در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اتکایی اسمی) براساس حالتهای حدی در حالتهای مختلف به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=0.75(LRFD)Ω=2.00(ASD)
1برای سوراخ استاندارد، سوراخ بزرگشده، سوراخ لوبیایی کوتاه (مستقل از راستای نیرو) و سوراخ لوبیایی بلند (در حالتی که نیرو در امتداد طولی سوراخ باشد) :
Rn=2.4dbtFu
۱۰-۲-۹-۱۳
2برای سوراخ لوبیایی بلند در حالتی که نیرو در امتداد عرضی باشد (محور شکاف عمود بر امتداد نیرو باشد) :
Rn=2.0dbtFu
۱۰-۲-۹-۱۴
3برای اتصالاتی که با عبور کامل پیچها در بدنهٔ مقاطع قوطیشکل (HSS) و مقاطع جعبهای ساخته شدهاند، مقدار Rn از رابطهٔ ۱۰-۲-۹-۲۳ تعیین میشود.
در روابط فوق:
db = قطر اسمی پیچ
Fu = تنش کششی نهایی مصالح ورق اتصال
t = ضخامت قطعهٔ اتصال
۱۰-۲-۹-۳-۸مقاومت پارگی موجود در حدفاصل بین سوراخها و نیز در فاصلهٔ بین سوراخها تا لبهٔ قطعه
مقاومت پارگی موجود در حدفاصل بین سوراخها و نیز در فاصلهٔ بین سوراخها تا لبهٔ قطعه در اتصالات اتکایی، پیشتنیده و لغزش بحرانی در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت پارگی اسمی) براساس حالتهای حدی پارگی، در حالتهای مختلف به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.00 (ASD)
1برای سوراخ استاندارد، سوراخ بزرگشده، سوراخ لوبیایی کوتاه (مستقل از راستای نیرو) و سوراخ لوبیایی بلند (در حالتی که نیرو در امتداد طولی باشد):
Rn=1.2lctFu
۱۰-۲-۹-۱۵
2برای سوراخ لوبیایی بلند در حالتی که نیرو در امتداد عرضی باشد (محور شکاف عمود بر امتداد نیرو باشد):
Rn=1.0lctFu
۱۰-۲-۹-۱۶
در روابط فوق:
Fu = تنش کششی نهایی مصالح ورق اتصال
t = ضخامت قطعهٔ اتصال
lc = فاصلهٔ خالص در راستای نیرو، بین لبهٔ سوراخ برای سوراخهای میانی و برابر فاصلهٔ خالص در راستای نیرو، بین لبهٔ سوراخ انتهایی تا لبهٔ آزاد ورق اتصال برای سوراخهای انتهایی باید. در تعیین مقدار lc میتوان از قطر اسمی سوراخها مطابق جدول ۱۰-۲-۹-۶ استفاده کرد.
۱۰-۲-۹-۴مقاومتهای موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا
الزامات این بند به کنترل اجزای اتصالدهنده (نظیر ورقها، سختکنندهها، گاستها و براکتها) و نواحی تأثیرپذیر اعضا در ناحیهٔ اتصال (نظیر جان زبانهشده در تیرها، اثر سوراخ پیچها و جوشها در اعضا) مربوط میشود.
۱۰-۲-۹-۴-۱مقاومت کششی موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا
مقاومت کششی موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت کششی اسمی اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا) براساس کوچکترین مقدار بهدستآمده از حالتهای حدی تسلیم و گسیختگی کششی به شرح زیر تعیین میشوند:
الفحالت حدی تسلیم کششی در مقطع کلی
Rn=FyAg
۱۰-۲-۹-۱۷
ϕ=0.9 (LRFD) و Ω=1.67 (ASD)
بحالت حدی گسیختگی کششی در مقطع خالص مؤثر
Rn=FuAe
۱۰-۲-۹-۱۸
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.00 (ASD)
که در آن:
Ag و Ae به ترتیب سطح مقطع کل و سطح مقطع خالص مؤثر (مطابق ضوابط بخش ۱۰-۲-۳)
Fy و Fu = به ترتیب تنش تسلیم مشخصه و تنش کششی نهایی مشخصهٔ فولاد
تبصره: در تعیین سطح مقطعهای فوق، پهنای مقطع جزء اتصال نباید از پهنای ویتمور مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۶ بزرگتر در نظر گرفته شود. اگر پهنای ویتمور خارج از پهنای ورق اتصال قرار گیرد، پهنای ورق اتصال ملاک محاسبه خواهد بود.
شکل ۱۰-۲-۹-۱۶: پهنای ویتمور در محل اتصال اعضا به ورق اتصال (ورق گاست)
۱۰-۲-۹-۴-۲مقاومت برشی موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا
مقاومت برش📖ی موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت برشی اسمی اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا) براساس کوچکترین مقدار بهدستآمده از حالتهای حدی تسلیم و گسیختگی برشی، به شرح زیر تعیین میشوند:
Anv = سطح مقطع خالص تحت اثر برش📖 مطابق ضوابط بند ۱۰-۲-۳-۳ برای اتصالات پیچی و سطح مقطع کلی تحت اثر برش برای اتصالات جوشی
Fy و Fu = به ترتیب تنش تسلیم مشخصه و تنش کششی نهایی مشخصهٔ فولاد
۱۰-۲-۹-۴-۳مقاومت برش قالبی موجود
مقاومت برش📖 قالبی موجود در اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا، نظیر اتصال انتهای تیرهایی که قسمتی از بال فوقانی تیر زبانه شده است، یا در حالتهایی که ممکن است به علت برش در سطحی که از اجزای اتصال یا ناحیهٔ تأثیرپذیر اعضا میگذرد و یا مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۷-الف و ب به علت اثر ترکیبی برش و کشش در دو سطح متعامد در آنها خرابی اتفاق افتد، در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت برش قالبی اسمی) به شرح زیر تعیین میشوند:
Rn=min(0.6FyAgv,0.6FuAnv)+UbsFuAnt
۱۰-۲-۹-۲۱
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.00 (ASD)
که در آن:
Agv = سطح مقطع کلی تحت اثر برش📖 در راستای نیروی وارده
Ant = سطح مقطع خالص تحت اثر کشش در راستای عمود بر نیروی وارده
Anv = سطح مقطع خالص تحت اثر برش📖 در راستای نیروی وارده
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Fu = تنش کششی نهایی مشخصهٔ فولاد
Ubs = ضریب توزیع تنش که برای توزیع یکنواخت تنش کششی در انتهای عضو مقدار آن مساوی یک و برای توزیع غیریکنواخت تنش کششی در انتهای عضو مقدار آن مساوی 0.5 در نظر گرفته میشود (شکل ۱۰-۲-۹-۱۸).
شکل ۱۰-۲-۹-۱۷: حالتهای مختلف گسیختگی برش قالبی (الف) سطوح گسیختگی در برش قالبی (ب) برخی دیگر از حالتهای گسیختگی برش قالبیشکل ۱۰-۲-۹-۱۸: ضریب $U_{bs}$ در حالتهای مختلف
۱۰-۲-۹-۴-۴مقاومت فشاری موجود اجزای اتصالدهنده
مقاومت فشاری موجود اجزای اتصالدهنده در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت فشاری اسمی اجزای اتصالدهنده) براساس کوچکترین مقدار بهدستآمده از حالتهای حدی تسلیم و کمانش به شرح زیر تعیین میشوند:
الفدرصورتیکه KL/r≤25 باشد:
Pn=FyAg
۱۰-۲-۹-۲۲
ϕ=0.9 (LRFD) و Ω=1.67 (ASD)
که در آن:
Ag = سطح مقطع کلی اجزای اتصالدهنده
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
K = ضریب طول مؤثر اجزای اتصالدهنده که عموماً مقدار آن واحد در نظر گرفته میشود.
L = طول مهارنشدهٔ اجزای اتصالدهنده برابر با طولی از جزء اتصال بوده که از انتهای اتصال عضو به گاست در راستای محور طولی مار بر مرکز سطح عضو تا محل اتصال ورق گاست به تکیهگاه اندازهگیری میشود.
ببرای حالتی که KL/r>25 است، مقاومت فشاری اجزای اتصالدهنده باید براساس الزامات بخش ۱۰-۲-۴ تعیین شود.
تبصره: سطح مقطع کلی اجزای اتصالدهنده، باید مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۶ براساس پهنای ویتمور در نظر گرفته شود.
۱۰-۲-۹-۴-۵مقاومت خمشی موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا
مقاومت خمشی📖 موجود اجزای اتصالدهنده و نواحی تأثیرپذیر اعضا باید براساس کوچکترین مقدار بهدستآمده از حالتهای حدی تسلیم خمشی، گسیختگی خمشی، کمانش موضعی و کمانش جانبی-پیچشی، مطابق الزامات بخش ۱۰-۲-۵ تعیین شود.
۱۰-۲-۹-۵ورقهای پرکننده
در محل وصله📖ٔ اعضا، ورقهای پرکننده باید الزامات عمومی زیر را تأمین نمایند:
الفدر اتصالات جوشی، درصورتیکه مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۱۹ فاصلهٔ بین وجه داخلی ورق وصله📖 و وجه خارجی قطعهای با ابعاد کوچکتر، مساوی یا کمتر از 2 میلیمتر باشد، نیازی به تعبیهٔ ورقهای پرکننده نبوده، لیکن بعد جوشها باید به اندازهٔ فاصلهٔ خالی افزایش یابد.
بدر اتصالات جوشی، ورقهای پرکنندهای که ضخامت آنها کمتر از 6 میلیمتر است یا ورقهای پرکنندهای با ضخامت مساوی یا بزرگتر از 6 میلیمتر که توانایی انتقال نیروی ورق وصله📖 را به ستون فوقانی ندارند، لبههایشان باید همباد لبههای ورق وصله تمام شود و بعد جوش باید حداقل مساوی مجموع بعد جوش جهت انتقال نیروی وصله بهاضافه ضخامت ورق پرکننده در نظر گرفته شود.
پدر اتصالات جوشی، ورقهای پرکنندهای که ضخامت آنها بیش از 6 میلیمتر بوده و توانایی لازم جهت انتقال نیروی وصله📖 را دارند، باید از لبههای ورق وصله به اندازهٔ کافی ادامه یابند و به قطعهای که روی آن قرار میگیرند، جوش شوند. جوش ورقهای پرکننده به قطعهای که روی آن قرار میگیرد، باید برای انتقال نیروهای ورق وصله کافی باشد. همچنین، بعد جوشهایی که ورق وصله را به ورقهای پرکننده متصل میکنند، باید متناسب با ضخامت ورق پرکننده بوده و برای انتقال نیروهای ورق وصله کافی باشند. در ضمن ورقهای پرکننده باید دارای مقاومت موجود کافی در برابر تسلیم برش📖ی، گسیختگی برشی و برش قالبی باشند.
شکل ۱۰-۲-۹-۱۹: نیاز به ورق پرکننده در اتصالات جوشی
تدر اتصالات پیچی اتکایی و پیشتنیده، درصورتیکه ضخامت ورقهای پرکننده مساوی یا کوچکتر از 6 میلیمتر باشد، هیچگونه کاهشی بر روی مقاومت برش📖ی موجود پیچها در نظر گرفته نمیشود. در غیر این صورت، باید یکی از الزامات زیر به کار گرفته شود:
1مقاومت برش📖ی موجود پیچها با ضریب 0.85≥[1−0.0154(t−6)] کاهش داده شود، که در آن t ضخامت کل ورقهای پرکننده به میلیمتر است.
2لبههای ورق پرکننده به اندازهٔ کافی ادامه یافته و بهمنظور توزیع یکنواخت نیروی کلی در محل وصله📖، با پیچهای اضافی به قطعهای که روی آن قرار میگیرند، پیچ شود. در این حالت، اندازهٔ محل اتصال باید بهمنظور سازگاری با تعداد کل پیچها افزایش یابد.
3لبههای ورق پرکننده از طریق جوش گوشه به قطعهای با ابعاد کوچکتر وصله📖شونده متصل شود. درهرحال برای این جوشها رعایت محدودیتهای مربوط به بعد حداقل و حداکثر جوش گوشه الزامی است.
ثدر اتصالات پیچی لغزش بحرانی در صورت وجود ورقهای پرکننده در محل وصله📖، علاوه بر الزامات بند ۱۰-۲-۹-۳-۵، رعایت ضابطهٔ اضافی دیگری الزامی نیست.
تبصره: درصورتیکه ابعاد مقاطع وصله📖شونده اختلاف قابلملاحظهای داشته و در محل وصله نیازمند تعبیهٔ ورقهای پرکنندهای با ضخامت بزرگ باشند، در این صورت همانند شکل ۱۰-۲-۹-۲۰ توصیه میشود ستونها قبل از محل وصلهٔ کارگاهی، در کارخانه هماندازه شده و از طریق جوش شیاری با نفوذ کامل به یکدیگر متصل شوند تا در هنگام نصب نیازی به تعبیهٔ ورقهای پرکننده نباشد.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۰: جزئیات پیشنهادی وصلهٔ ستونها در محل تغییر قابلملاحظهٔ مقطع
1در صورت استفاده از وصله📖ٔ مستقیم با جوش شیاری، مقاومت موردنیاز وصله نباید کمتر از مقاومت موجود مقطع کوچکتر وصلهشونده در محل وصله باشد.
2برای انواع دیگر وصله📖ها، مقاومت موردنیاز وصله نباید کمتر از ترکیبات حاصل از نیروهای مختلف بارگذاری (متناظر با روش طراحی) در محل وصله و 50 درصد مقاومت موجود عضو با مقطع کوچکتر وصلهشونده، در نظر گرفته شود.
۱۰-۲-۹-۷مقاومت اتکایی موجود سطوح متکی به هم
مقاومت اتکایی موجود سطوح متکی به هم در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اتکایی اسمی سطوح متکی به هم) براساس حالت حدی اتکایی (تسلیم فشاری موضعی) به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.00 (ASD)
الفبرای سطوح صاف و آمادهشده، جدار سوراخهای ایجادشده برای پینها و انتهای سختکنندههای کاملاً جفتشده در تماس با جزء فولادی:
Rn=1.8FyApb
۱۰-۲-۹-۲۳
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Apb = تصویر سطح اتکاء
ببرای کفشکهای تکیهگاهی:
1درصورتیکه d≤630 mm باشد:
Rn=201.2(Fy−90)lbd
۱۰-۲-۹-۲۴
2درصورتیکه d>630 mm باشد:
Rn=2030.2(Fy−90)lbd
۱۰-۲-۹-۲۵
در روابط فوق:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد برحسب مگاپاسکال
d = قطر کفشک برحسب میلیمتر
lb = طول اتکاء برحسب میلیمتر
Rn = مقاومت اتکایی اسمی برحسب نیوتن
شکل ۱۰-۲-۹-۲۱: کفشکهای تکیهگاهی
۱۰-۲-۹-۸کفستونها، ورقهای نشیمن و فشار مستقیم بر بتن و مصالح بنایی
مقاومت اتکایی موجود برای مصالح مختلف تکیهگاهی در روش LRFD مساوی ϕcPp و در روش ASD مساوی Pp/Ωc بوده که در آن ϕc (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ωc (ضریب اطمینان) و Pp (مقاومت اتکایی اسمی) براساس حالت حدی خردشدگی مصالح تکیهگاهی به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕc=0.65 (LRFD) و Ωc=2.31 (ASD)
الففشار مستقیم بر روی تکیهگاه مصالح بنایی یا سنگآهکی یا ماسهسنگ متراکم و ماسهسیمان:
Pp=FpAp
۱۰-۲-۹-۲۶
که در آن:
Ap = سطح اتکاء در تماس با تکیهگاه برحسب میلیمتر مربع
Fp = تنش اتکایی اسمی و مساوی 6 مگاپاسکال
بفشار مستقیم بر روی تکیهگاه مصالح بنایی با آجر فشاری و ملات ماسهسیمان:
Pp=FpAp
۱۰-۲-۹-۲۷
که در آن:
Ap = سطح اتکاء در تماس با تکیهگاه برحسب میلیمتر مربع
Fp = تنش اتکایی اسمی و مساوی 4 مگاپاسکال
پفشار مستقیم بر روی تکیهگاه بتنی:
Pp=0.85fc′A1A1A2≤1.7fc′A1
۱۰-۲-۹-۲۸
که در آن:
fc′ = تنش فشاری مشخصهٔ نمونهٔ استوانهای بتن
A1 = سطح ورق کفستون یا ورق نشیمن در تماس با تکیهگاه بتنی
A2 = حداکثر سطحی از تکیهگاه بتنی هممرکز با ورق کفستون یا ورق نشیمن که در پلان و عمق تکیهگاه بتنی مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۲ محدود میشود. این سطح قاعدهٔ تحتانی یک هرم ناقص را تشکیل میدهد که قاعدهٔ فوقانی آن همان ورق کفستون یا ورق نشیمن بوده و یال هرم دارای شیب یک به دو در صفحهٔ قائم است.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۲: سطح اتکا در تماس با تکیهگاه بتنی
۱۰-۲-۹-۹میلمهارهای کفستون و اقلام مدفون
الف) میلمهارهای کفستون
میلمهارها از نظر کشش، برش📖 و آثار توأم آنها باید دارای مقاومت موجود کافی در برابر نیروهای حاصل از ترکیبات مختلف بارگذاری (متناظر با روش طراحی) باشند. مقاومت کششی و برشی موجود میلمهارها مطابق ضوابط میلههای دندانهشده (الزامات بند ۱۰-۲-۹-۳-۳) تعیین میشود. طراحی میلمهارها برای برش میتواند بهصورت اتکایی و با شرایط سفتی کامل صورت گیرد، مگر در مورد ماشینآلات و ادوات تحت لرزش و خستگی که در آنها طراحی و اجرای میلمهارها باید بهصورت لغزش بحرانی انجام پذیرد.
درصورتیکه میلمهارهای کفستونها از میلگردهای آجدار ساخته شوند، در تعیین مقاومتهای موجود آنها باید قطر اسمی ناحیهٔ دندانهشده ملاک محاسبه قرار گیرد.
ب) اقلام مدفون
اجزای بتنی سازه باید طوری طراحی شود که بهطور ایمن نیروهای حاصل از اقلام مدفون را با حاشیهٔ اطمینان کافی و با رعایت جزئیات خاص و مصالح مناسب تحمل نماید؛ بهنحویکه اطمینان حاصل گردد که مقاومت اقلام مدفون در اثر گسیختگیها در سازهٔ بتنی کاهش نخواهد یافت. مقاومتهای موجود اجزای بتنی سازه باید براساس الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و مقاومتهای موجود اجزای فولادی باید براساس الزامات این مبحث تعیین شود.
۱۰-۲-۹-۱۰الزامات ویژهٔ بالها و جان مقاطع اعضای تحت اثر بارهای متمرکز
الزامات این بند مربوط است به بررسی جان و بال (یا بالهای) مقاطع اعضایی که به یک یا هر دو بال آنها نیروهای متمرکز در امتداد عمود بر صفحهٔ بال و بهطور متقارن نسبت به جان اثر میکنند. نیروهای متمرکز میتوانند بهصورت تکی (فشاری یا کششی) یا بهصورت زوج نیروی ناشی از لنگر خمشی📖 (یکی کششی و دیگری فشاری) باشند.
مقاومتهای موجود بال (یا بالها) و جان اعضایی که تحت اثر بارهای متمرکز وارد بر بال قرار میگیرند، باید براساس حالتهای حدی زیر تعیین شوند:
1خمش موضعی بال در مقابل نیروی متمرکز کششی (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۱)
2تسلیم موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز کششی یا فشاری (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۲)
3چروکیدگی موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۳)
4کمانش جانبی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۴)
5کمانش فشاری جان در مقابل یک جفت نیروی متمرکز متقابل فشاری، که به هر دو بال عضو اثر میکند (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۵)
علاوه بر حالتهای حدی فوق، رعایت الزامات تکمیلی برای سختکنندهها در انتهای تیرها و شاهتیرها (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۷)، الزامات تکمیلی برای سختکنندههای عرضی در مقابل نیروهای متمرکز (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸) و الزامات تکمیلی برای ورقهای تقویتی جان (ورق مضاعف) و سختکنندههای قطری در چشمهٔ اتصال (مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۹) نیز الزامی است.
۱۰-۲-۹-۱۰-۱خمش موضعی بال در مقابل نیروی متمرکز کششی
الزامات این بند برای هر دو حالت نیروی متمرکز کششی تکی و مؤلفهٔ کششی زوج نیروی ناشی از لنگر خمشی📖 کاربرد دارد (شکل ۱۰-۲-۹-۲۳). درصورتیکه طول بارگذاریشده در امتداد پهنای بال (bf)، کوچکتر از 0.15bf باشد، لزومی به در نظر گرفتن حالت حدی خمش موضعی بال در مقابل نیروی متمرکز کششی نخواهد بود. در غیر این صورت کنترل خمش موضعی بال در مقابل نیروی متمرکز کششی ضروری است.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۳: خمش موضعی بال در مقابل نیروی متمرکز کششی
مقاومت موجود بال در برابر خمش موضعی ناشی از نیروی متمرکز کششی، در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اسمی بال در برابر خمش موضعی ناشی از نیروی متمرکز کششی) به شرح زیر تعیین میشوند:
Rn=6.25Fyftf2
۱۰-۲-۹-۲۹
ϕ=0.9 (LRFD) و Ω=1.67 (ASD)
که در آن:
tf = ضخامت بال تحت نیروی کششی
Fyf = تنش تسلیم مشخصهٔ بال
تبصره: درصورتیکه نیروی متمرکز کششی در فاصلهای کمتر از 10tf از انتهای عضو اثر نماید (e<10tf)، مقدار Rn حاصل از رابطهٔ ۱۰-۲-۹-۲۹ باید 50 درصد کاهش یابد.
درصورتیکه نیروی متمرکز کششی از مقاومت موجود بال در برابر خمش موضعی بیشتر باشد، تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق با الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ ضروری است.
۱۰-۲-۹-۱۰-۲تسلیم موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز کششی یا فشاری
الزامات این بند برای نیروی متمرکز کششی تکی، نیروی متمرکز فشاری تکی و هر دو مؤلفهٔ فشاری و کششی زوج نیروی ناشی از لنگر خمشی📖 کاربرد دارد (شکل ۱۰-۲-۹-۲۴).
مقاومت موجود تسلیم موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز کششی یا فشاری در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اسمی تسلیم موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز کششی یا فشاری) به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=1.00 (LRFD) و Ω=1.50 (ASD)
1در حالتی که بار متمرکز، در فاصلهای بزرگتر از d از انتهای عضو وارد میشود:
Rn=Fywtw(5k+lb)
۱۰-۲-۹-۳۰
2در حالتی که بار متمرکز، در فاصلهای مساوی یا کوچکتر از d از انتهای عضو وارد میشود:
Rn=Fywtw(2.5k+lb)
۱۰-۲-۹-۳۱
در روابط فوق:
Fyw = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد جان
tw = ضخامت جان
d = ارتفاع کلی مقطع تیر
k = فاصله از وجه بیرونی بال تا انتهای دو ماهیچهٔ جان و بال در مقاطع نوردشده و فاصله از وجه بیرونی بال تا انتهای جوش گوشهٔ اتصال بال و جان در مقاطع ساختهشده از ورق.
lb = طول اتکای بار متمرکز (برای عکسالعملهای تکیهگاهی مقدار lb نباید کمتر از k در نظر گرفته شود).
درصورتیکه نیروی متمرکز کششی یا فشاری از مقاومت موجود تسلیم موضعی جان بیشتر باشد، تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق با الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ ضروری است.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۴: تسلیم موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز کششی و فشاری
۱۰-۲-۹-۱۰-۳چروکیدگی موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری
الزامات این بند برای نیروی متمرکز فشاری تکی و مؤلفهٔ فشاری زوج نیروی ناشی از لنگر خمشی📖 کاربرد دارد (شکل ۱۰-۲-۹-۲۵).
مقاومت موجود چروکیدگی موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اسمی چروکیدگی موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری) به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=0.75 (LRFD) و Ω=2.00 (ASD)
1در حالتی که بار متمرکز، در فاصلهای مساوی یا بزرگتر از d/2 از انتهای عضو وارد میشود:
Rn=0.80tw2[1+3(dlb)(tftw)1.5]twEFywtf
۱۰-۲-۹-۳۲
2در حالتی که بار متمرکز، در فاصلهای کوچکتر از d/2 از انتهای عضو وارد میشود:
lb = طول اتکای بار متمرکز (برای عکسالعملهای تکیهگاهی مقدار lb نباید کمتر از k در نظر گرفته شود).
k = فاصله از وجه بیرونی بال تا انتهای دو ماهیچهٔ جان و بال در مقاطع نوردشده و فاصله از وجه بیرونی بال تا انتهای جوش گوشهٔ اتصال بال و جان در مقاطع ساختهشده از ورق.
درصورتیکه نیروی متمرکز فشاری از مقاومت موجود چروکیدگی موضعی جان بیشتر باشد، تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق با الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ ضروری است.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۵: چروکیدگی موضعی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری
۱۰-۲-۹-۱۰-۴کمانش جانبی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری
الزامات این بند مربوط به حالتی است که مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۶ یک نیروی متمرکز فشاری به عضوی وارد میشود که از حرکت جانبی بین بال فشاری تحت بار و بال کششی، در محل اثر نیروی متمرکز، توسط مهار جانبی جلوگیری نشده است.
مقاومت موجود جان در برابر کمانش جانبی ناشی از نیروی متمرکز فشاری در روش LRFD مساوی phiRn و در روش ASD مساوی Rn/Omega بوده که در آن phi (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Omega (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اسمی جان در برابر کمانش جانبی ناشی از نیروی متمرکز فشاری) به شرح زیر تعیین میشوند:
phi=0.85;(LRFD)qquadOmega=1.76;(ASD)
الفاگر مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۶-الف بال فشاری (بال بارگذاریشده) در مقابل دوران زاویهای نگهداری شده باشد:
۱درصورتیکه (h/tw)/(Lb/bf)>2.3 باشد، لزومی به کنترل کمانش جانبی جان نیست.
درصورتیکه نیروی متمرکز فشاری از مقاومت موجود جان در برابر کمانش جانبی بیشتر باشد، باید بال کششی را مهار نمود. بهجای مهار بال کششی میتوان در زیر بار متمرکز فشاری از یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ یا از ورق تقویتی جان (ورق مضاعف) مطابق بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۹ استفاده نمود.
باگر مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۶-ب بال فشاری (بال بارگذاریشده) در مقابل دوران زاویهای نگهداری نشده باشد:
۱درصورتیکه (h/tw)/(Lb/bf)>1.7 باشد، لزومی به کنترل کمانش جانبی جان نیست.
درصورتیکه نیروی متمرکز فشاری از مقاومت موجود جان در برابر کمانش جانبی بیشتر باشد، تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق با الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ ضروری است.
در روابط فوق:
bf = پهنای بال کششی
tf = ضخامت بال
tw = ضخامت جان
Lb = بزرگترین طول بدون مهار جانبی هر دو بال در محدودهٔ اعمال بار متمرکز
h = ارتفاع آزاد جان (فاصلهٔ بین انتهای دو ماهیچهٔ جان و بال در روی جان در مقاطع نوردشده و فاصلهٔ بین دو بال در مقاطع ساختهشده از ورق)
Cr = ضریبی است که به شرح زیر در نظر گرفته میشود:
-اگر در محل اعمال بار متمرکز Mu<My در روش LRFD و 1.5Ma<My در روش ASD باشد:
Cr=6.6imes106extMPa
۱۰-۲-۹-۳۷
-اگر در محل اعمال بار متمرکز Mu<My در روش LRFD و 1.5Ma<My در روش ASD باشد:
Cr=3.3imes106extMPa
۱۰-۲-۹-۳۸
که در آن:
Mu = مقاومت خمشی📖 موردنیاز تحت اثر ترکیبات مختلف بارگذاری در روش LRFD
Ma = مقاومت خمشی📖 موردنیاز تحت اثر ترکیبات مختلف بارگذاری در روش ASD
My = لنگر تسلیم
شکل ۱۰-۲-۹-۲۶: کمانش جانبی جان در مقابل نیروی متمرکز فشاری
۱۰-۲-۹-۱۰-۵کمانش فشاری جان در مقابل یک جفت نیروی متمرکز فشاری
الزامات این بند مربوط به حالتی است که مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۷ یک جفت نیروی متمرکز فشاری تنها یا یک جفت مؤلفهٔ فشاری زوج نیروی ناشی از لنگر خمشی📖 در یک مقطع در جهت مخالف به بالهای عضو وارد میشوند.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۷: کمانش فشاری جان در مقابل یک جفت نیروی متمرکز فشاری
مقاومت موجود جان در برابر کمانش فشاری ناشی از یک جفت نیروی متمرکز فشاری در روش LRFD مساوی phiRn و در روش ASD مساوی Rn/Omega بوده که در آن phi (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Omega (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت اسمی جان در برابر کمانش فشاری ناشی از یک جفت نیروی متمرکز فشاری) براساس حالت حدی کمانش موضعی جان به شرح زیر تعیین میشوند:
phi=0.90;(LRFD)qquadOmega=1.67;(ASD)
R_n = rac{24 t_w^3 sqrt{E F_{yw}}}{h}
۱۰-۲-۹-۳۹
که در آن:
tw = ضخامت جان
h = ارتفاع آزاد جان (فاصلهٔ بین انتهای دو ماهیچهٔ جان و بال در روی جان در مقاطع نوردشده و فاصلهٔ بین دو بال در مقاطع ساختهشده از ورق)
تبصره: درصورتیکه جفت نیروی متمرکز فشاری در فاصلهای کمتر از d/2 از انتهای عضو اثر نمایند، مقدار Rn حاصل از رابطهٔ ۱۰-۲-۹-۳۹ باید ۵۰ درصد کاهش یابد.
درصورتیکه هریک از نیروهای متمرکز فشاری از مقاومت موجود جان در برابر کمانش فشاری بیشتر باشد، تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ عرضی مطابق با الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ ضروری است.
۱۰-۲-۹-۱۰-۶برش در چشمهٔ اتصال
الزامات این بند مربوط به حالتی است که مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۸ یک زوج نیروی متمرکز در یک یا هر دو بال عضو اثر میکند.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۸: برش در چشمهٔ اتصال
مقاومت برش📖ی موجود چشمهٔ اتصال در روش LRFD مساوی ϕRn و در روش ASD مساوی Rn/Ω بوده که در آن ϕ (ضریب کاهش📖 مقاومت)، Ω (ضریب اطمینان) و Rn (مقاومت برشی اسمی چشمهٔ اتصال) براساس حالت حدی تسلیم برشی به شرح زیر تعیین میشوند:
ϕ=0.90 (LRFD) و Ω=1.67 (ASD)
الفدر حالتی که آثار تغییرشکل غیرالاستیک چشمهٔ اتصال در تحلیل سازه منظور نشود:
۱برای حالتی که αPr≤0.4Py باشد:
Rn=0.6Fydctw
۱۰-۲-۹-۴۰
۲برای حالتی که αPr>0.4Py باشد:
Rn=0.6Fydctw(1.4−PyαPr)
۱۰-۲-۹-۴۱
بدر حالتی که آثار تغییرشکل غیرالاستیک چشمهٔ اتصال در تحلیل سازه منظور شود:
Pr = مقاومت محوری موردنیاز ستون ناشی از ترکیبات مختلف بارگذاری متناظر با روش طراحی که در روش LRFD با Pu و در روش ASD با Pa نشان داده میشود.
Py = مقاومت تسلیم محوری ستون (Py=AgFy)
Ag = سطح مقطع کلی ستون
α = ضریبی که مقدار آن در روش LRFD برابر 1.0 و در روش ASD برابر 1.6 است.
مطابق شکل ۱۰-۲-۹-۲۸، در چشمهٔ اتصال مقاومت برش📖ی موردنیاز (Vrp) از رابطهٔ زیر محاسبه میشود:
Vrp=db1Mr1+db2Mr2−Vr
۱۰-۲-۹-۴۴
که در آن:
db2 و db1 = به ترتیب ارتفاعهای کل مقاطع تیرهای سمت چپ و راست چشمهٔ اتصال
Mr2 و Mr1 = به ترتیب لنگرهای خمشی انتهایی نیروهای سمت چپ و راست چشمهٔ اتصال با رعایت جهت لنگرهای وارده ناشی از ترکیبات مختلف بارگذاری متناظر با روش طراحی که در روش LRFD با Mu1 و Mu2 و در روش ASD با Ma1 و Ma2 نشان داده میشوند.
Vr = نیروی برش📖ی ستون در بالای چشمهٔ اتصال ناشی از ترکیبات مختلف بارگذاری متناظر با روش طراحی که در روش LRFD با Vu و در روش ASD با Va نشان داده میشود.
درصورتیکه مقاومت برش📖ی موردنیاز چشمهٔ اتصال از مقاومت برشی موجود آن بیشتر باشد، در چشمهٔ اتصال، تعبیهٔ ورق تقویتی جان (ورق مضاعف) یا تعبیهٔ یک جفت سختکنندهٔ قطری دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف مقاومت موردنیاز و مقاومت موجود چشمهٔ اتصال الزامی است. ورقهای مضاعف باید الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۹ را تأمین نمایند.
تبصره ۱: طراحی ستونهای با مقطع قوطیشکل (HSS) و جعبهای ساخته شده از ورق باید بهگونهای باشد که در چشمهٔ اتصال نیازی به تعبیهٔ ورق تقویتی جان (ورق مضاعف) یا تعبیهٔ سختکنندهٔ قطری نباشد.
تبصره ۲: در کنترل برش📖 در چشمهٔ اتصال ستونهای با مقطع صلیبی، مقاومت برشی موجود چشمهٔ اتصال باید براساس جان موازی با نیروی وارده مقطع محاسبه شود. چنانچه ورقهای بال در طولی حداقل برابر 300 میلیمتر در بالا و پایین تیر با ورقهای کمربندی به شکل هشتضلعی درآید، در این صورت میتوان از مساحت بالهای موازی با نیروی وارده مقطع نیز استفاده کرد.
۱۰-۲-۹-۱۰-۷مقررات تکمیلی برای سختکنندهها در انتهای تیرها و شاهتیرها
در انتهای تیرها و شاهتیرهایی که در مقابل دوران حول محور طولی نگهداری نشدهاند، باید یک جفت سختکنندهٔ عرضی که در تمام ارتفاع جان ادامه دارد، مطابق ضوابط بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۸ تعبیه گردد.
۱۰-۲-۹-۱۰-۸الزامات تکمیلی برای سختکنندهها در مقابل نیروهای متمرکز
در صورت نیاز به تعبیهٔ سختکنندههای عرضی یا قطری در جان عضو، رعایت الزامات تکمیلی زیر ضروری است.
الفدرصورتیکه مطابق بندهای ۱۰-۲-۹-۱۰-۱ الی ۱۰-۲-۹-۱۰-۲ نیاز به تعبیهٔ سختکنندهٔ عرضی در مقابل نیروی متمرکز کششی باشد، لازم است یک جفت سختکنندهٔ عرضی تمامعمق در مقابل نیروی متمرکز تعبیه شود. سختکنندههای عرضی باید به بال بارگذاریشده و جان عضو جوش شوند. این سختکنندههای عرضی میتوانند به بال بارگذارینشده نیز جوش شود یا با رعایت الزامات بند ۱۰-۲-۹-۲-ب-۸ جوش نشود. سختکنندهها باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف نیروی متمرکز کششی و مقاومت موجود متناظر با آن، در محل بارهای متمرکز (مطابق الزامات بخش ۱۰-۲-۹-۴-۱) باشد. جوش سختکنندهها به بال نیز باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف نیروی متمرکز کششی و مقاومت موجود متناظر با آن باشد. جوش سختکنندهها به جان باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف جبری نیروهای کششی در دو انتهای سختکننده باشد.
بدرصورتیکه مطابق بندهای ۱۰-۲-۹-۱۰-۳ و ۱۰-۲-۹-۱۰-۵ نیاز به تعبیهٔ سختکنندههای عرضی در مقابل نیروی متمرکز فشاری باشد، لازم است یک جفت سختکنندهٔ عرضی تمامعمق در مقابل آن تعبیه شود که باید به هر دو بال و نیز به جان عضو جوش شوند. این سختکنندهها باید بهصورت یک ستون فرضی در برابر کل نیروی محوری فشاری، طراحی شوند. ارتفاع مؤثر ستون فرضی برابر 0.75h در نظر گرفته میشود که در آن h ارتفاع آزاد جان در فاصلهٔ بین دو بال است. مقطع ستون فرضی عبارت است از مقطع جفت سختکننده بهاضافهٔ نواری از جان که پهنای آن برای سختکنندههای میانی برابر 25tw و برای سختکنندههای انتهایی برابر 12tw در نظر گرفته میشود (tw ضخامت جان است). جوش سختکنندهها به بال (یا بالها) باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف نیروی متمرکز فشاری و مقاومت موجود متناظر با آن باشند. جوش سختکنندهها به جان باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف جبری نیروهای فشاری در دو انتهای سختکننده باشد. همچنین در سطوح تماس سختکنندهها با بال مقطع عضو، کنترل تنش اتکایی الزامی است.
پپهنای سختکنندههای عرضی و قطری بهاضافهٔ نصف ضخامت جان ستون نباید از یکسوم پهنای بال تیر یا ورق اتصال (که بار متمرکز را وارد میکند) کمتر باشد.
تضخامت سختکنندههای عرضی و قطری نباید از نصف ضخامت بال تیر یا ورق اتصال (که بار متمرکز را وارد میکند) کمتر باشد. همچنین نسبت عرض به ضخامت سختکنندهها نباید از 0.56E/Fy بزرگتر باشد.
ثورقهای سختکنندهٔ عرضی باید تمامعمق باشند. بهعبارتدیگر، ارتفاع ورق سختکنندههای عرضی باید مساوی ارتفاع آزاد جان (فاصلهٔ بین دو بال) باشد.
۱۰-۲-۹-۱۰-۹الزامات تکمیلی برای ورقهای تقویتی جان (ورق مضاعف) و سختکنندههای قطری در چشمهٔ اتصال
درصورتیکه در چشمهٔ اتصال نیاز به ورقهای تقویتی جان (ورقهای مضاعف) یا سختکنندههای قطری باشد، رعایت الزامات زیر ضروری است.
الفدر صورت استفاده از ورقهای تقویتی جان (ورقهای مضاعف) در چشمهٔ اتصال، این ورقها و اتصالات آنها باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با اختلاف مقاومت برش📖ی موردنیاز چشمهٔ اتصال و مقاومت برشی موجود آن مطابق الزامات بند ۱۰-۲-۹-۱۰-۶ باشد. جوش ورقهای مضاعف به بال و جان عضو و نیز به ورقهای پیوستگی، باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با نیروی سهم ورق مضاعف باشد.
بدر صورت استفاده از سختکنندههای قطری در چشمهٔ اتصال این سختکنندهها باید در هر دو طرف جان تعبیه شده و دارای مقاومت کششی موجود کافی (مطابق الزامات بخش ۱۰-۲-۳) و مقاومت فشاری موجود کافی (مطابق الزامات بخش ۱۰-۲-۴) حداقل برابر با تصویر اختلاف مقاومت موردنیاز چشمهٔ اتصال و مقاومت موجود آن در امتداد سختکنندههای قطری باشد. جوش ورق سختکنندههای قطری به بال و جان عضو و به ورقهای پیوستگی، باید دارای مقاومت موجود کافی حداقل برابر با نیروی سهم ورق مضاعف باشد (شکل ۱۰-۲-۹-۲۹-الف).
پدر صورت تعبیهٔ ورقهای پیوستگی در جان مقطع عضو، ورقهای مضاعف میتوانند در محل ورقهای پیوستگی قطع شده و به آن و بالهای ستون جوش شوند. بهجای آن، ورقهای مضاعف میتوانند از زیر ورقهای پیوستگی عبور کرده و حداقل 150 میلیمتر بعدازآن ادامه یافته و پیرامون آن به جان و بال ستون جوش شوند (شکلهای ۱۰-۲-۹-۲۹-ب و پ).
تدر صورت عدم تعبیهٔ ورقهای پیوستگی در جان مقطع عضو، ورقهای مضاعف باید حداقل 150 میلیمتر در بالا و پایین ناحیهٔ چشمهٔ اتصال ادامه یافته و پیرامون ورق مضاعف به جان و بال ستون جوش شوند.
شکل ۱۰-۲-۹-۲۹: سختکنندههای قطری و ورقهای مضاعف در چشمهٔ اتصال ستونهای با مقطع H شکل