🧲 تنش، کرنش و مدول الاستیسیته

۱. تنش: «فشار روی هر میلی‌متر مربع»

اگر یک نیرو را روی مقطع کوچک وارد کنید، میلگرد یا بتن بیشتر فشار می‌خورد تا وقتی همان نیرو روی مقطع بزرگ پخش شود. تنش یعنی نیرو تقسیم بر سطح:

σ=FA\sigma = \frac{F}{A}

تنش = نیرو ÷ سطح مقطع

  • FF = نیرو (N)
  • AA = سطح مقطع (mm²)
  • σ\sigma = تنش (N/mm² = MPa)
🧮 مثال
یک میلگرد با سطح مقطع A=314 mm2A = 314\ \text{mm}^2 را با نیروی F=100 kN=100000 NF = 100\ \text{kN} = 100000\ \text{N} می‌کشیم:
σ=100000314≈318 MPa\sigma = \frac{100000}{314} \approx 318 \ \text{MPa}

۲. کرنش: «چند درصد کش آمد؟»

کرنش یعنی تغییر طول نسبت به طول اولیه. بدون واحد است:

ε=ΔLL\varepsilon = \frac{\Delta L}{L}

مثلاً میلگرد ۱۰۰۰ میلی‌متری که ۲ میلی‌متر کش بیاید، کرنشش ε=2/1000=0.002\varepsilon = 2/1000 = 0.002 است. (در آیین‌نامه کرنش‌ها را به شکل ۰٫۰۰۲ یا ۰٫۰۰۳ می‌بینید.)

۳. مدول الاستیسیته: «سفتی ماده»

تا وقتی ماده در حالت ارتجاعی (برگشت‌پذیر) است، تنش و کرنش متناسب‌اند. ضریب تناسب را مدول الاستیسیته می‌گویند:

E=σε⟺σ=E εE = \frac{\sigma}{\varepsilon} \qquad\Longleftrightarrow\qquad \sigma = E\,\varepsilon

هرچه EE بزرگ‌تر باشد، ماده برای یک کرنش معین تنش بیشتری می‌گیرد؛ یعنی سفت‌تر است. برای فولاد Es≈200000 MPaE_s \approx 200000\ \text{MPa} و برای بتن EcE_c خیلی کمتر است (از فرمول مبحث ۹ حساب می‌شود و به fc′f'_c بستگی دارد).

🧮 کرنش تسلیم فولاد
فولاد با fy=400 MPaf_y = 400\ \text{MPa} وقتی به تسلیم می‌رسد کرنشش:
εy=fyEs=400200000=0.002\varepsilon_y = \frac{f_y}{E_s} = \frac{400}{200000} = 0.002

همین عدد ۰٫۰۰۲ در مسائل «کشش‌کنترل» و «فشار‌کنترل» ظاهر می‌شود.
💡 چرا n=Es/Ecn = E_s/E_c؟
فولاد چند برابر بتن سفت است. وقتی میلگرد و بتن با هم کش می‌آیند (کرنش یکسان)، تنش فولاد nn برابر تنش بتن می‌شود. به همین دلیل در محاسبهٔ مقطع ترک‌خورده، یک میلگرد را معادل nn برابر بتن در نظر می‌گیریم.
⚠️ تله‌ها
• واحد: N/mm² با MPa برابر است، اما kN را حتماً به N تبدیل کنید.
• کرنش بدون واحد است؛ اگر درصد دادند به عدد اعشاری تبدیل کنید.
• بعد از تسلیم، فولاد دیگر σ=Eε\sigma = E\varepsilon را رعایت نمی‌کند؛ تنش ثابت می‌ماند (fyf_y).