✂️ برش و نقش خاموت

۱. برش یعنی «بریده شدن»

کنار تکیه‌گاه، نیروی عمودی می‌خواهد تیر را مثل قیچی ببرد. این نیرو نیروی برشی VV نام دارد. در تیر بتنی این نیرو باعث ترک‌های مورب (۴۵ درجه) نزدیک تکیه‌گاه می‌شود؛ ترکی که اگر مهار نشود، تیر ناگهانی می‌شکند.

💡 خاموت چه می‌کند؟
خاموت‌ها حلقه‌های میلگردی‌اند که دور تیر بسته می‌شوند و مثل دوخت روی ترک مورب عمل می‌کنند: دو لبهٔ ترک را به هم می‌دوزند تا باز نشود.

۲. سهم بتن و سهم خاموت

Vn=Vc+Vsφ Vn≥VuV_n = V_c + V_s \qquad\qquad \varphi\,V_n \ge V_u
  • VuV_u = برش ضریب‌دار (نیروی برشی طراحی)
  • VcV_c = سهم بتن از مقاومت برشی
  • VsV_s = سهم خاموت
  • φ\varphi = ضریب کاهش مقاومت برشی

سهم خاموت‌های عمودی از رابطهٔ زیر می‌آید:

Vs=Av fyt dsV_s = \frac{A_v\,f_{yt}\,d}{s}
  • AvA_v = سطح مقطع همهٔ شاخه‌های یک خاموت (mm²)؛ خاموت دوشاخه: 2×2\times سطح یک میلگرد
  • fytf_{yt} = مقاومت تسلیم میلگرد خاموت (MPa)
  • dd = عمق مؤثر (mm)
  • ss = فاصلهٔ خاموت‌ها در راستای تیر (mm)
🧮 مثال عددی
خاموت Φ10\Phi 10 دوشاخه: Av=2×78.5=157 mm2A_v = 2 \times 78.5 = 157\ \text{mm}^2، fyt=400f_{yt}=400، d=450d=450 و s=150s=150 mm:
Vs=157×400×450150=188400 N≈188 kNV_s = \frac{157 \times 400 \times 450}{150} = 188400 \ \text{N} \approx 188 \ \text{kN}

اگر فاصله را نصف کنیم (s=75s = 75)، VsV_s دو برابر می‌شود.

۳. قواعد مهم برش تیر (خلاصه)

  • اگر VuV_u از نصف φVc\varphi V_c بیشتر شد → حداقل خاموت لازم است.
  • اگر VuV_u از φVc\varphi V_c بیشتر شد → خاموت محاسباتی لازم است (Vs=Vu/φ−VcV_s = V_u/\varphi - V_c).
  • سقف: VsV_s نباید از 0.66fc′ bw d0.66\sqrt{f'_c}\,b_w\,d بیشتر شود؛ وگرنه مقطع را بزرگ کنید.
  • فاصلهٔ خاموت‌ها هرچه بیشتر VsV_s را کم می‌کند؛ آیین‌نامه برای ss سقف دارد.
⚠️ تله‌ها
• AvA_v مجموع همهٔ شاخه‌های خاموت است، نه یک شاخه.
• VsV_s با ss نسبت عکس دارد، پس فاصلهٔ کمتر = مقاومت بیشتر.
• خاموت فقط برش را می‌گیرد؛ خمش را میلگرد طولی.
• مقدار دقیق φ\varphi و سقف ss را از متن مبحث ۹ بخوانید.