تعیین سفرسازی بنا (تولید و جذب سفر)

۲۳-۲-۵تعیین سفرسازی بنا (تولید و جذب سفر)

به منظور مطالعه تأثیر ناشی از احداث هر کاربری جدید که همواره اثری افزایشی در حجم ترافیک محدوده مورد نظر خواهد داشت، شناخت تقاضا و بررسی اجحام ترافیکی در شرایط فعلی و آتی الزامی است. در مطالعه تقاضای ایجاد شده پس از توسعه کاربری، فرآیند تحلیل تقاضای سفر باید به شکل چهار مرحله‌ای شامل برآورد تولید و جذب سفر، توزیع سفر، انتخاب وسیله نقلیه و تخصیص ترافیک انجام گیرد. برای شناخت تقاضای موجود، باید حجم تردد انواع وسائل‌نقلیه در معابر و تقاطع‌های محدوده تحت تأثیر به تفکیک نوع وسیله‌نقلیه، و حرکات مستقیم و گردشی برداشت شود. برداشت حجم بایستی در زمان‌هایی صورت بگیرد که امکان تعیین ساعت اوج تردد در معبر یا شبکه وجود داشته باشد.

تبصره: شناخت تقاضا برای کاربری‌های با بیش از ۱۰۰۰ سفر در ساعت اوج به شکل چهار مرحله‌ای کلاسیک و برای کاربری‌های کمتر از ۱۰۰۰ سفر در ساعت اوج به شکل تقریبی موجود در این مبحث صورت می‌پذیرد.

۲۳-۲-۵-۱برداشت حجم ترافیک

برداشت حجم تردد انواع وسائل نقلیه، باید در معابر و تقاطع‌های محدوده بلافصل انجام پذیرد. بدین منظور باید، تقاضاهای موجود شناسایی شده و با تقاضاهای آینده (که از طریق برآورد تولید و جذب سفر کاربری و رشد ترافیک عبوری محاسبه می‌شود) تجمیع شود و در نهایت به شبکه عرضه تخصیص داده شود. اندازه‌گیری حجم ترافیک، شمارش تعداد وسایل نقلیه‌ای است که از مقطعی معین در مدت زمانی مشخص عبور می‌کند و می‌تواند به تفکیک نوع وسیله نقلیه، خط عبور، حرکت گردشی و غیره دسته‌بندی شود، بنابراین در تنظیم آن باید به نکات زیر توجه شود:

-تعیین محل و زمان مناسب برای اندازه‌گیری،
-سازمان‌دهی عملیات میدانی،
-طرح و انتخاب روش مناسب برای ثبت اطلاعات،
-انتخاب روش‌های مناسب تجزیه و تحلیل و آماده‌سازی اطلاعات برای استفاده و استخراج نتایج، و
-ارائه داده‌ها در شکلی معین و مناسب برای تجزیه و تحلیل.

۲۳-۲-۵-۱-۱بازه‌های زمانی برداشت حجم

در برداشت اطلاعات برای هر کاربری، بازه‌های زمانی مختلف باید مطابق راهنمای نرخ سفرسازی شهر مورد مطالعه تعیین گردد. در صورت عدم دسترسی به راهنمای مذکور، باید به راهنمای شهری که دارای بیشترین شباهت از لحاظ پارامترهای جمعیت و مساحت است مراجعه کرد. بازه‌های زمانی برداشت حجم پیشنهادی در جدول ۲۳-۲-۳ نشان داده شده است. با برداشت حجم در این بخش، تقاضای موجود شناسایی شده که بایستی با تقاضای آینده (که از طریق برآورد تولید و جذب سفر محاسبه می‌شود) تجمیع شده و در نهایت به شبکه عرضه تخصیص داده شود. بازه‌های زمانی موجود در جدول مطابق زیر تعریف می‌شوند:

الفروز کاری: روزی بین شنبه تا چهارشنبه
بروز تعطیل: تعطیلات رسمی میان یا آخر هفته
پصبح: از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۱
تظهر: از ساعت ۱۱ تا ۱۵
ثعصر: از ساعت ۱۵ تا ۱۹
جشب: از ساعت ۱۹ تا ۲۴

جدول ۲۳-۲-۳ بازه‌های زمانی برداشت به تفکیک دسته کاربری

نوع کاربریمثالروز کاریروز تعطیلصبحظهرعصرشب
مسکونیمجتمع مسکونی✓✓✓
تجاریمجتمع تجاری✓✓✓✓
تجاریمیدان میوه و تره‌بار✓✓✓
تجاریفروشگاه زنجیره‌ای✓✓✓
اداریمراکز اداری✓✓✓
اداریشهرداری✓✓✓
اداریبانک✓✓✓
اداریدفتر اسناد رسمی✓✓✓
آموزشیدبیرستان و آموزشگاه✓✓✓
آموزشیدانشگاه✓✓✓
فرهنگی و مذهبیفرهنگسرا✓✓✓
فرهنگی و مذهبیمسجد✓✓
بهداشتی و درمانیبیمارستان✓✓✓✓
بهداشتی و درمانیدرمانگاه✓✓✓✓
بهداشتی و درمانیساختمان پزشکان✓✓✓
خدمات عمومی و شهریهتل و هتل آپارتمان✓✓✓✓
خدمات عمومی و شهریتعمیرگاه✓✓✓
رستوران‌ها و تالارهارستوران✓✓✓
تفریحی و گردشگریپارک و بوستان✓✓✓
تفریحی و گردشگریمجموعه سینمایی✓✓✓
سایر کاربری‌هابازار گل و گیاه✓✓✓
تبصره: تعیین زمان برداشت حجم با توجه به مناطق جغرافیایی مختلف کشور، فصل سال، مشخصات شهر مورد مطالعه و همچنین توزیع زمانی تقاضا در محل مورد مطالعه می‌تواند توسط مهندس طراح ذیصلاح، در بازه‌های مندرج در جدول ۲۳-۲-۳ پراکنده و توزیع شود. لازم به ذکر است بازه زمانی برای برداشت حجم نباید از ۸ ساعت در روز کمتر شود.

۲۳-۲-۵-۲برآورد تولید و جذب سفر

برآورد تولید و جذب سفرها با توجه به ماهیت کاربری‌های ایجاد شده در مجموعه انجام می‌شود. هر نوع کاربری گروه خاصی از افراد شامل کارکنان و یا مراجعین را به خود جذب می‌کند. روش‌های مورد استفاده در برآورد تولید و جذب سفر کاربری‌ها در خدمات اثرسنجی ترافیکی شامل سه روش مدل روندگرا، مقدار میانگین و شناسنامه‌ها می‌باشد. اولویت استفاده از این روش‌ها به ترتیب مدل روندگرا، مقدار میانگین و شناسنامه‌ها می‌باشد. لذا برای هر گروه کاربری ابتدا بایستی شرایط استفاده از مدل بررسی شده و در صورت عدم تأیید، شرایط استفاده از مقدار میانگین کنترل می‌شود. چنانچه شرایط استفاده از مقدار میانگین نیز فراهم نشود، باید از شناسنامه کاربری‌ها استفاده کرد. استفاده از روش‌های مذکور باید بر اساس راهنمای تهیه شده هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی، استفاده از راهنمای شهرهای دارای بیشترین شباهت جمعیتی و مساحتی توصیه می‌شود. در پیوست ۲۳-۲ نمونه‌ای از تولید و جذب کاربری‌های مختلف ارائه شده است.

مدل روندگرا

در صورتی می‌توان از معادله روندگرای خطی استفاده کرد که الزامات زیر تأمین شود:

الفکاربری توسعه موردنظر دارای نوع مشابه در بانک اطلاعاتی باشد.
بمقدار متغیر مستقل کاربری موردنظر در بازه متغیرهای مستقل نمونه‌های برداشت شده قرار داشته باشد.
پبیش از ۳ نمونه در بانک اطلاعاتی برداشت شده باشد.
تمدل در بازه اطمینان ۹۰درصد معنادار باشد.

مقدار میانگین

به منظور استفاده از مقادیر میانگین بایستی شرایط زیر فراهم شود:

الفکاربری توسعه موردنظر دارای نوع مشابه در بانک اطلاعاتی باشد.
بمقدار متغیر مستقل کاربری موردنظر در بازه متغیرهای مستقل نمونه‌های برداشت شده قرار داشته باشد.
پبیش از ۳ نمونه در بانک اطلاعاتی برداشت شده باشد.
تانحراف معیار نرخ سفرسازی نمونه‌ها، حداکثر برابر ۱۱۰ درصد میانگین این نرخ باشد.
ثنقاط مشاهده شده در نزدیکی خط میانگین نرخ سفرسازی، در محدوده متغیر مستقل کاربری موردنظر قرار گیرد.

تعداد سفرهای تولید شده کاربری، از حاصل‌ضرب میانگین نرخ سفرسازی (تعداد سفرهای ایجاد شده بر واحد متغیر مستقل) در مقدار متغیر مستقل کاربری موردنظر، محاسبه می‌شود.

شناسنامه کاربری

چنانچه شرایط استفاده از مدل و یا میانگین برای یک نوع کاربری خاص فراهم نباشد، با تطبیق کاربری مورد مطالعه (از نظر عملکرد، موقعیت جغرافیایی، ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی مراجعان و غیره) با نمونه‌های برداشت شده، اطلاعات شناسنامه کاربری برای تعیین نرخ سفر استفاده می‌شود. در صورت عدم دسترسی به اطلاعات شناسنامه کاربری، طراح ترافیک می‌تواند نسبت به برداشت اطلاعات سفرسازی نمونه‌های مشابه در محدوده با تایید مراجع ذیصلاح اقدام نماید.

۲۳-۲-۵-۳برآورد توزیع سفر

جهت تعیین توزیع سفرها در مبادی ورودی و خروجی شبکه باید یکی از روش‌های الگوی توزیع فعلی یا روش‌های ابتکاری به کار گرفته شود.

الگوی توزیع فعلی

در این روش با استفاده از برداشت نمونه‌هایی از وضعیت موجود و یا استفاده از مدل شبکه مورد مطالعه، توزیع سفرهای تولید و جذب شده در وضعیت فعلی در بخش‌های مختلف شهر به تفکیک اهداف سفر محاسبه می‌شود. با تعمیم این الگو، می‌توان توزیع سفرهای کاربری‌های جدید را نیز تعیین نمود. همچنین، در صورتی که الگوی سفرهای افق طرح از نتایج مطالعات طرح جامع حمل و نقل شهر قابل استخراج باشد، می‌توان این الگو را برای کاربری‌های جدید نیز به کار برد.

روش‌های ابتکاری و اجرایی

در این روش توزیع سفرهای ایجاد شده در کاربری‌های مورد مطالعه با استفاده از روش‌های ابتکاری و بهره‌گیری از قضاوت کارشناسی مانند، تعمیم توزیع وضع موجود از طریق روش‌هایی همچون، پرسشنامه، ثبت پلاک و ... انجام می‌گیرد. بر این اساس با توجه به عملکرد کاربری‌های مورد مطالعه، محدوده بلافصل ساختمان و نواحی اطراف کاربری مورد نظر تقسیم‌بندی شناسایی شده و نواحی اطراف کاربری مورد نظر تقسیم‌بندی می‌شود. در ادامه بر اساس پارامترهایی نظیر موقعیت جغرافیایی کاربری، جمعیت نواحی اطراف آن می‌توان توزیع سفرهای منتهی به توسعه جدید را برآورد نمود. با توجه به آنکه تقسیم‌بندی نواحی شهری به صورت کیفی می‌باشد، این روش برآورد تخمینی توزیع سفر را به دست می‌دهد.

۲۳-۲-۵-۴برآورد سهم شیوه‌های مختلف سفر

برآورد سهم شیوه‌های مختلف سفر باید بر اساس مدل‌ها و یا راهنماهای تهیه شده در هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی به موارد مذکور، باید از ضوابط راهنمای شهرهایی استفاده کرد که بیشترین شباهت را از دید جمعیت و مساحت به شهر مورد نظر دارند.

۲۳-۲-۵-۵تخصیص ترافیک ناشی از احداث بنا

پس از تعیین میزان سفرهای ورودی و خروجی به/ از کاربری مورد مطالعه در ساعات اوج، تعیین نحوه توزیع سفر، تعیین سهم وسایل‌نقلیه و تعیین طرح دسترسی، باید تقاضای سفربرآورد شده به شبکه معابر اطراف کاربری تخصیص داده شود. بسته به ابعاد کاربری، مرحله تخصیص می‌تواند برای توسعه کوچک به صورت تحلیلی و قضاوتی انجام پذیرد؛ اما برای توسعه‌های بزرگ یا متوسط تحلیل‌های نرم‌افزاری و شبیه‌سازی به منظور ارزیابی وضعیت تردد وسایل‌نقلیه در محدوده بلافصل ساختمان لازم است. در فرآیند شبیه‌سازی می‌توان اجزا و پارامترهای مختلف ترافیک را به صورت همزمان و برهمکنش آنها را در بازه‌های زمانی مختلف مطالعه کرد. با توجه به شرایط هر مطالعه می‌توان از نرم‌افزارهای متنوع شبیه‌سازی ترافیکی با عملکرد خردنگر، میان‌نگر و کلان‌نگر استفاده کرد.