۱۷-۴-۱۰الزامات طراحی اجزای لوله‌کشی گاز

طراحی اجزای لوله‌کشی گاز باید بر اساس الزامات زیر باشد:

۱۷-۴-۱۰-۱لوله رابط

17-4-10-1-1 ابتدای لوله رابط باید در نزدیک‌ترین نقطه به سرعلمک[پاورقی: محل علمک توسط شرکت گاز تعیین می‌شود و باید مشخص باشد.] در نظر گرفته شود. فاصله ابتدای لوله‌کشی رابط تا سرعلمک و رگولاتور ثانویه به ظرفیت رگولاتور بستگی داشته و اگر جمع مصرف کل ساختمان معادل 25 متر مکعب بر ساعت باشد، تا فاصله 50 سانتی‌متر و بیشتر از آن، 60 سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود.

17-4-10-1-2 لوله رابط باید روکار بوده و در حد ممکن کوتاه‌ترین مسیر عبور برای آن انتخاب شود.

17-4-10-1-3 چنانچه بخشی از لوله رابط در خارج از ملک در ارتفاعی پایین‌تر از 220 سانتی‌متر باشد، برای حفاظت در مقابل ضربه باید داخل غلاف از لوله فلزی با قطر دو اندازه بزرگ‌تر قرار گیرد. جداره خارجی لوله نباید هیچ‌گونه تماسی با جداره داخلی غلاف داشته و فضای بین آن‌ها باید خالی باشد.

17-4-10-1-4 قطر ابتدای لوله رابط و قطر محل اتصال آن به کنتور باید متناسب با ظرفیت رگولاتور و کنتور باشد.

17-4-10-1-5 قطر سایر قسمت‌های لوله رابط باید مطابق قسمت 17-4-13 تعیین شود.

۱۷-۴-۱۰-۲کلکتور توزیع کننده

[پاورقی: در این مقررات از این پس به جای آن کلکتور به کار می‌رود.] برای ساختمان‌هایی که بیش از یک کنتور داشته باشند باید کلکتور بر مبنای الزامات زیر طراحی شود:

17-4-10-2-1 کلکتور باید تا حد ممکن نزدیک به علمک بوده و در فضای باز یا در محلی که دارای تهویه طبیعی است، نصب شود. در تعیین محل کلکتور محل نصب کنتورها و محل نصب آن‌ها در نظر گرفته شود و در محلی باشد که امکان نصب کنتورها وجود داشته باشد.

17-4-10-2-2 تعیین قطر کلکتور باید بر اساس مقدار مصرف کل ساختمان و طولانی‌ترین مسیر لوله‌کشی گاز در ساختمان[پاورقی: از نقطه خروجی رگولاتور تا دورترین نقطه مصرف از رگولاتور.] بر اساس قسمت 17-4-13 انجام شود.

17-4-10-2-3 قطر کلکتور باید از ابتدا تا انتها ثابت باشد و نباید از قطر لوله‌های متصل به آن کمتر باشد.

17-4-10-2-4 اخذ انشعاب از کلکتور باید با استفاده از اتصالات استاندارد انجام شود و بر روی هر یک از انشعاب‌های خروجی از کلکتور و قبل از لوله جانشین کنتور، نصب شیر قفلی برنجی الزامی است.

17-4-10-2-5 فاصله بین دو انشعاب متوالی روی کلکتور برای نصب کنتورها باید مطابق با اندازه کنتورها باشد؛ به‌صورتی که امکان نصب کنتورها در این فواصل وجود داشته باشد.

17-4-10-2-6 برای نگهداری کلکتور باید بست و پایه مناسب روی دیوار یا جداره مستحکم که تحمل وزن کلکتور و تجهیزات متصل به آن را داشته باشد، در نظر گرفت.

17-4-10-2-7 قطر لوله رابط باید با قطر لوله کلکتور برابر باشد.

۱۷-۴-۱۰-۳کنتور

17-4-10-3-1 محل نصب کنتور باید در محدوده داخلی ملک یا ساختمان و تا حد ممکن در محلی نزدیک به درب ورودی و علمک[پاورقی: در برخی موارد، محلی که نزدیک درب ورودی و علمک ا ست، شرایط لازم را برای نصب کنتور ندارد. در این حالت باید محل مناسبی که شرایط نصب کنتور در آن وجود دارد، در نظر گرفته شود.] باشد.

17-4-10-3-2 فضای محل نصب کنتور باید در معرض جریان هوای طبیعی باشد.

17-4-10-3-3 محل کنتور باید به‌گونه‌ای باشد که کنتور در معرض صدمات فیزیکی قرار نگیرد. در صورتی که بنا به شرایط خاص و به ناچار کنتور درمعرض برخورد یا صدمه فیزیکی باشد، نصب حفاظ مناسب الزامی خواهد بود.

17-4-10-3-4 ارتفاع لوله جانشین کنتور از کف زمین باید حداقل 180 سانتی‌متر و حداکثر 220 سانتی‌متر باشد.

17-4-10-3-5 در نظر گرفتن محل نصب کنتور در یاگرد یا راهروی طبقات در ساختمان‌های جدید که امکان نصب کنتور در محل دیگری وجود نداشته باشد، ممنوع است.

17-4-10-3-6 روی انشعاب‌های اخذ شده از کلکتور، لوله جانشین کنتورها باید در نزدیک‌ترین محل ممکن به کلکتور و به‌صورت مجتمع نصب شود. ارتفاع لوله جانشین کنتور از کف زمین باید حداقل 180 سانتی‌متر و حداکثر 220 سانتی‌متر باشد.[پاورقی: نصب کنتورها در ترازهای مختلف در محدوده حداقل و حداکثر ارتفاع لوله جانشین مجاز است.] همچنین در محدوده مسیر تردد وسایل نقلیه در پارکینگ، ارتفاع لوله جانشین کنتور از کف زمین باید 220 سانتی‌متر باشد.

17-4-10-3-7 محل نصب کنتور نباید مجاور رمپ‌ها و سطوح شیبدار باشد. سطح کف در محل نصب کنتور تا فاصله حداقل 1 متر از دیوار نگهدارنده آن باید بدون شیب باشد.

17-4-10-3-8 محل نصب کنتور باید روی دیوار یا جداره‌ای که استحکام لازم برای نگهداشتن آن را دارد، در نظر گرفته شود.

17-4-10-3-9 فاصله کنتور از سیم‌های برق که روی کار نصب شده‌اند باید حداقل 10 سانتی‌متر و از کنتور برق حداقل 50 سانتی‌متر در نظر گرفته شود.

17-4-10-3-10 فاصله کنتور از بدنه دستگاه‌های گازسوز باید حداقل یک متر باشد.

17-4-10-3-11 قطر و طول لوله جانشین باید مطابق با ظرفیت کنتور تعیین شده در نظر گرفته شود.[پاورقی: ترتیب کنتورها و نصب پلاک واحد مربوطه روی هر کلکتور رعایت گردد.]

17-4-10-3-12 برای نگهداری کنتورهای با ظرفیت بیش از 40 متر مکعب در ساعت[پاورقی: G40, G65.] باید پایه نگهدارنده مناسب با تحمل وزن کنتور در نظر گرفته شود.

۱۷-۴-۱۰-۴شیرها

شیرهایی که در لوله‌کشی گاز به‌کار می‌روند باید از نوع ربع گرد توپی باشند و تقسیم‌بندی از نظر نوع و الزامات محل نصب آن‌ها بر اساس این قسمت از مقررات است.

۱۷-۴-۱۰-۴-۱انواع شیرها از نظر موقعیت در سیستم لوله‌کشی گاز

الف) شیر اصلی

محل نصب این شیر باید بلافاصله بعد از کنتور، در ابتدای لوله اصلی و در ارتفاع 170 الی 190 سانتی‌متری از سطح کف محل نصب باشد. محل نصب شیر اصلی نباید مجاور رمپ‌ها و سطوح شیبدار بوده و در مسیر دسترسی به آن نباید مانعی وجود داشته باشد. سطح کف محل نصب شیر در فاصله 1 متر از هر طرف شیر باید بدون شیب باشد.

ب) شیر فرعی

این شیر بعد از شیر اصلی در مسیر لوله‌کشی و برای قطع و وصل جریان گاز بخشی از آن نصب می‌شود. انواع شیرهای فرعی به شرح زیر می‌باشند:

1شیر قطع‌کن بیرون واحد شیر ربع گرد توپی قفل شونده است که در ساختمان‌هایی که دارای کنتور مشترک می باشند، بر روی لوله گاز ورودی به هر واحد و در بیرون از واحد نصب می‌شود. این شیر به‌منظور قطع جریان گاز واحد در مواقع ضروری باید در دسترس ساکنین آن ساختمان باشد. شیر اصلی بعد از کنتور در کنتورهای مجزا به‌عنوان شیر قطع‌کن بیرون واحد نیز محسوب می‌شود.
2شیر قطع‌کن داخل واحد این شیر در ابتدای لوله‌کشی داخل واحد نصب می‌شود و فقط در دسترس ساکن آن واحد برای قطع و وصل جریان گاز می‌باشد. ارتفاع این شیر 170 الی 190 سانتی‌متر بالاتر از کف محل نصب است و باید داخل واحد، در دسترس و تا حد امکان نزدیک به درب ورودی نصب شود.
تبصره: در ساختمان‌های یک واحدی نیاز به شیر قطع‌کن در داخل ساختمان نمی‌باشد، مگر آن که ناظر بنا به موقعیت، شرایط دسترسی و فاصله زیاد، ضروری تشخیص دهد.
3شیر ساختمان اگر در ملکی چند ساختمان مجزا بنا شده باشد، در ابتدای ورودی انشعاب گاز هر ساختمان باید یک شیر در ارتفاع 170 الی 190 سانتی‌متر بالاتر از کف زمین برای قطع و وصل جریان گاز ساختمان نصب شود.

پ) شیر مصرف

در انتهای انشعاب برای قطع و وصل جریان گاز دستگاه‌های گازسوز نصب می‌شود و هر دستگاه گازسوز باید دارای یک شیر مصرف مستقل باشد. استفاده از یک شیر مصرف (مشترکا) برای دو یا چند دستگاه گازسوز ممنوع است.

۱۷-۴-۱۰-۴-۲الزامات محل نصب شیرها در ساختمان‌ها و محوطه

الفسطح کف محل نصب شیرها باید در تراز افقی بوده و در مسیر دسترسی به آن‌ها باید هیچ‌گونه مانعی وجود نداشته باشد.
بشیرها باید به‌راحتی قابل دسترس باشند. محل نصب آن‌ها نباید در پشت درها، پشت دستگاه‌های گازسوز یا داخل کمد یا کابینت باشد.
پشیرها باید به‌گونه‌ای نصب شوند که دسته آن‌ها در دسترس بوده و مانعی در مقابل باز و بسته شدن آن‌ها نباشد.
تارتفاع محل نصب شیرهای اصلی و شیرهای فرعی باید 170 الی 190 سانتی‌متر بالاتر از کف زمین باشد.
ثارتفاع محل نصب شیر مصرف از زمین و فاصله آن از بدنه دستگاه‌های گازسوز متداول باید مطابق جدول 17-4-8 باشد. برای دستگاه‌های گازسوزی که در این مبحث ذکر نشده است، محل نصب شیر مصرف مطابق دستورالعمل سازنده می‌باشد.
جخط محور طولی شیرهای مصرف باید به‌صورت افقی، موازی دیوار و به سمت دستگاه گازسوز باشد.
چدر حالتی که شیر مصرف دستگاه‌های گازسوزی که در فضای مرکزی محل نصب قرار می گیرند[پاورقی: مانند اجاق‌گازهایی که در وسط آشپزخانه قرار دارند و به‌اصطلاح جزیره‌ای نامیده می‌شود.] و دیواری برای نگهداری لوله عمودی انشعاب وجود نداشته باشد، باید قسمت عمودی لوله انشعاب داخل غلاف فلزی[پاورقی: لوله فلزی با قطر دو اندازه بزرگ‌تر از لوله عمودی انشعاب شیر مصرف.] قرار گیرد و پایه نگهدارنده[پاورقی: پایه نگهدارنده می‌تواند فلزی، بتنی یا از مصالح پیایی به صورت ستون در محل اجرا شود.] مستحکمی برای نگهداری شیر مصرف به‌صورت ثابت تا ارتفاع شیر مصرف در محل اجرا شود و غلاف فلزی با بست مناسب روی آن محکم شود.
تبصره 1: برای لوله عمودی انشعاب شیرهایی که ارتفاع آن‌ها از کف محل نصب بیشتر از 60 سانتی‌متر باشد استفاده از نگهدارنده الزامی است شیرهای مشعل دیگ حرارتی در موتورخانه‌ها، نیازی به اجرای نگه دارنده ندارند.

جدول ۱۷-۴-۸ محل نصب شیر مصرف برخی از دستگاه‌های گازسوز متداول

دستگاه گازسوزحداقل و حداکثر ارتفاع شیر از کف (سانتی‌متر)حداقل و حداکثر فاصلهٔ شیر از بدنه دستگاه گازسوز (سانتی‌متر)
آبگرمکن دیواری۱۲۰ الی ۱۵۰۲۰ الی ۴۰
پکیج دیواری۱۲۰ الی ۱۵۰۲۰ الی ۴۰
پکیج زمینی۳۰ الی ۴۰۲۰ الی ۴۰
آبگرمکن زمینی۳۰ الی ۴۰۲۰ الی ۴۰
اجاق‌گاز۹۰ الی ۱۱۰۲۰ الی ۴۰
بخاری۳۰ الی ۴۰۲۰ الی ۴۰
مشعل دیگ‌های حرارتی۳۰ الی ۶۰۵۰ الی ۷۰
بخاری دیواری۱۱۰ الی ۱۲۰۲۰ الی ۴۰
شومینه۳۰ الی ۴۰۲۰ الی ۴۰ از جدار خارجی شومینه
۸۰ الی ۱۲۰ از دودکش

۱۷-۴-۱۰-۵تجهیزات ایمنی

در این مقررات شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله، آشکارساز گاز طبیعی و آشکارساز گاز مونوکسید کربن به‌عنوان تجهیزات ایمنی برای سیستم لوله‌کشی گاز ساختمان‌ها در نظر گرفته شده است. الزامات نصب این تجهیزات به شرح زیر است:

۱۷-۴-۱۰-۵-۱ نصب شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله در ابتدای لوله‌کشی گاز ساختمان‌های آپارتمانی مسکونی با تعداد واحد زیاد و ساختمان‌های عمومی و ساختمان‌های خاص، الزامی است.

۱۷-۴-۱۰-۵-۲ نصب آشکارساز گاز طبیعی و آشکارساز گاز مونوکسید کربن (پاورقی ۱: تعیین محل نصب دستگاه در مونوخانه باید طبق دستورالعمل سازنده باشد.) در موتورخانه‌های ساختمان‌های آپارتمانی مسکونی با تعداد واحد زیاد و ساختمان‌های عمومی (بجز فعالیت‌های تجاری مستقل تک واحدی) و ساختمان‌های خاص الزامی است.