ممان اینرسی مقطع

اول فرمول‌ها و روش محاسبه، بعد آزمایشگاه: مقطع خودتان را بکشید و II را حساب کنید.

۱) ممان اینرسی یعنی چه؟

ممان اینرسی II نشان می‌دهد مادهٔ مقطع چقدر دور از محور خمش پخش شده است. هرچه مادهٔ بیشتری دورتر از محور باشد، II بزرگ‌تر و تیر در برابر خمش سخت‌تر است. تعریف: I=∫y2 dAI=\int y^2\,dA (هر قطعهٔ کوچک مساحت × مربع فاصله‌اش از محور). واحد: mm4\mathrm{mm^4} یا cm4\mathrm{cm^4}. محور خمش همیشه از مرکز سطح مقطع می‌گذرد.

در مبحث نهم، ممان اینرسی مقطع ناخالص IgI_g همین است که میلگردها را نادیده می‌گیرد و حفره‌ها را کم می‌کند؛ و yty_t فاصلهٔ مرکز سطح مقطع ناخالص تا وجه کششی است (صفحهٔ ۲۸ چاپی، تعریف نمادها). کاربرد اصلی: لنگر ترک‌خوردگی در رابطهٔ ۹-۱۹-۱.

۲) فرمول شکل‌های ساده (حول محور مرکزی خودشان)

شکلمساحتمرکز سطحممان اینرسی افقیممان اینرسی عمودی
مستطیل (عرض b، ارتفاع h)
ارتفاع h توان سوم می‌گیرد: هرچه مقطع بلندتر، بسیار سخت‌تر.
A=bhA=bhyˉ=h2\bar y=\frac{h}{2}Ix=bh312I_x=\frac{bh^3}{12}Iy=hb312I_y=\frac{hb^3}{12}
مثلث (قاعده b، ارتفاع h)
مرکز سطح از قاعده؛ متساوی‌الساقین برای I_y. حول قاعده: bh3/12bh^3/12.
A=bh2A=\frac{bh}{2}yˉ=h3\bar y=\frac{h}{3}Ix=bh336I_x=\frac{bh^3}{36}Iy=hb348I_y=\frac{hb^3}{48}
دایرهٔ توپر (قطر d)A=πd24A=\frac{\pi d^2}{4}yˉ=d2\bar y=\frac{d}{2}Ix=Iy=πd464I_x=I_y=\frac{\pi d^4}{64}—
دایرهٔ توخالی (قطر بیرون D، درون d)A=π(D2−d2)4A=\frac{\pi(D^2-d^2)}{4}yˉ=D2\bar y=\frac{D}{2}Ix=Iy=π(D4−d4)64I_x=I_y=\frac{\pi(D^4-d^4)}{64}—
نیم‌دایره (شعاع r)
حول قطر: πr4/8\pi r^4/8.
A=πr22A=\frac{\pi r^2}{2}yˉ=4r3π\bar y=\frac{4r}{3\pi}Ix=0.1098 r4I_x=0.1098\,r^4—

۳) قضیهٔ محورهای موازی

فرمول‌های بالا فقط حول مرکز خود شکل‌اند. اگر محور مورد نظر به اندازهٔ dd از مرکز شکل دورتر باشد:

I=I0+A d2I = I_0 + A\,d^2

I0I_0 = ممان اینرسی شکل حول مرکز خودش، AA = مساحت شکل، dd = فاصلهٔ عمودی مرکز شکل تا محور جدید. چون dd به توان دو است، همیشه I≥I0I\ge I_0 و محور مرکزی کمترین مقدار را دارد.

۴) روش گام‌به‌گام برای مقطع مرکب یا دارای حفره

  1. مقطع را به شکل‌های ساده تقسیم کن (مستطیل، دایره، مثلث). حفره = شکل منفی (از مقطع کامل کم می‌شود).
  2. برای هر شکل مساحت AiA_i و فاصلهٔ مرکزش از یک خط مبنا (مثلاً لبهٔ بالا) yiy_i را بنویس.
  3. مرکز سطح کل (حفره‌ها با علامت منفی):
    yˉ=∑Ai yi∑Ai\bar y=\frac{\sum A_i\,y_i}{\sum A_i}
    اگر خط مبنا لبهٔ بالا باشد، yˉ\bar y همان yty_t است و فاصله تا پایین yb=h−yty_b=h-y_t.
  4. برای هر شکل di=yi−yˉd_i=y_i-\bar y را حساب کن (فاصلهٔ مرکز آن شکل تا مرکز سطح کل).
  5. ممان اینرسی کل (برای حفره‌ها علامت منفی):
    I=∑±(I0,i+Ai di2)I=\sum \pm\left(I_{0,i}+A_i\,d_i^2\right)
  6. مدول مقطع (برای تنش خمشی σ=M/S\sigma=M/S): St=I/ytS_t=I/y_t و Sb=I/ybS_b=I/y_b.
  7. لنگر ترک‌خوردگی: fr=0.62fc′f_r=0.62\sqrt{f'_c} و Mcr=frIg/ytM_{cr}=f_r I_g/y_t (رابطه‌های ۹-۳-۱ و ۹-۱۹-۱). واحدها را یکی کن: N و mm، سپس برای kN.m در 10−610^{-6} ضرب کن.
مثال (سؤال ۱۸۶۱): مستطیل ۶۰۰×۹۰۰ منهای حفرهٔ ۳۰۰×۳۰۰ که مرکزش ۳۰۰ از بالاست. A=540000−90000=450000A=540000-90000=450000؛ yˉ=540000(450)−90000(300)450000=480\bar y=\dfrac{540000(450)-90000(300)}{450000}=480؛ I=[36.45×109+540000(30)2]−[0.675×109+90000(180)2]=33.345×109 mm4I=[36.45\times10^9+540000(30)^2]-[0.675\times10^9+90000(180)^2]=33.345\times10^9\ \mathrm{mm^4}. این نمونه در آزمایشگاه پایین آماده است.
  • تله‌ها: فراموش کردن جملهٔ Ad2A d^2؛ استفاده از yˉ\bar y از پایین به‌جای بالا؛ علامت مثبت دادن به حفره؛ ترکیب mm و m در یک رابطه.
  • محور تقارن: اگر مقطع حول محوری متقارن است، مرکز سطح روی همان محور است و فقط یک مختصات را باید حساب کرد.

۵) آزمایشگاه ممان اینرسی

نمونهٔ آماده:افزودن شکل:
y_tمحور مرکزی

شکل‌ها را با موس/انگشت بکشید تا جابه‌جا شوند. آبی = ماده، بنفش خط‌چین = حفره، قرمز = مرکز سطح و محور افقی/عمودی مرکزی.

۱) مستطیل
۲) مستطیل
مساحت A
۴۵۰٬۰۰۰ mm²
مرکز سطح از بالا ȳ = y_t
۴۸۰ mm
فاصلهٔ مرکز تا پایین y_b
۴۲۰ mm
مرکز سطح از چپ x̄
۳۰۰ mm
I_x (حول محور افقی مرکزی)
۳٫۳۳۵×۱۰^۱۰ mm⁴
I_y (حول محور عمودی مرکزی)
۱٫۵۵۳×۱۰^۱۰ mm⁴
S_بالا = I_x / y_t
۶٫۹۴۷×۱۰^۷ mm³
S_پایین = I_x / y_b
۷٫۹۳۹×۱۰^۷ mm³
شکلعلامتA (mm²)y از بالاA·yI₀ (حول مرکز خودش)d = y − ȳA·d²I₀ + A·d²
۱) مستطیل+۵۴۰٬۰۰۰۴۵۰۲٫۴۳×۱۰^۸۳٫۶۴۵×۱۰^۱۰‎−۳۰۴٫۸۶×۱۰^۸۳٫۶۹۴×۱۰^۱۰
۲) مستطیل−۹۰٬۰۰۰۳۰۰۲٫۷×۱۰^۷۶٫۷۵×۱۰^۸‎−۱۸۰۲٫۹۱۶×۱۰^۹‎−۳٫۵۹۱×۱۰^۹
جمع۴۵۰٬۰۰۰ȳ = ۴۸۰۲٫۱۶×۱۰^۸I_x = ۳٫۳۳۵×۱۰^۱۰
کاربرد: لنگر ترک‌خوردگی
fr=0.62fc′=3.40f_r=0.62\sqrt{f'_c}=3.40 MPa
کشش در وجه بالا: Mcr=frIg/yt=235.91M_{cr}=f_r I_g/y_t=235.91 kN.m
کشش در وجه پایین: Mcr=frIg/yb=269.61M_{cr}=f_r I_g/y_b=269.61 kN.m

yty_t در رابطهٔ ۹-۱۹-۱ فاصلهٔ مرکز سطح تا وجه کششی است؛ برای کشش در پایین، همان yby_b را بگذارید.